Grażyna Chałupka

Analiza przypadku rozpoznawania i rozwiązywania problemu edukacyjnego i wychowawczego

NIEOBECNOŚĆ NA ZAJĘCIACH JAKO KONSEKWENCJA PROBLEMÓW PSYCHOLOGICZNYCH I ZDROWOTNYCH UCZNIA

W roku szkolnym 2003/2004 otrzymałam wychowawstwo pierwszej klasy I Liceum Profilowanego w Oleśnie. Wśród grupy dziewcząt i chłopców moją uwagę zwróciła uczennica powtarzająca pierwszą klasę liceum profilowanego. Znałam ją z zajęć w poprzedniej klasie. Klasę powtarzała z powodu dużej ilości nieobecności zarówno usprawiedliwionych jak i nieusprawiedliwionych oraz braku pozytywnych ocen końcowych z trzech przedmiotów.

1. Identyfikacja problemu.

Uczennica ma na imię Agata. Ma o 3 lata młodszą siostrę. Matka jest nauczycielem szkoły podstawowej w małej miejscowości. Z powodu alkoholizmu męża, matka zdecydowała się na rozwód. Ponadto Agata cierpiała na alergię i dość łatwo się przeziębiała.

Agata jest osobą kreatywną i komunikatywną, szybko zdobyła zaufanie klasy, która wybrała ja na swoją przewodniczącą.

Głównymi objawami wskazującymi  na wewnętrzny konflikt psychiczny były nieobecności Agaty na zajęciach oraz niedotrzymywanie słowa, szczególnie w stosunku do koleżanek i kolegów.                                                                                                                                

Nieobecności i coraz większy brak akceptacji ze strony klasy spowodowały  liczne oceny niedostateczne, głównie z przedmiotów ścisłych i języka francuskiego.

Agatę znałam z poprzedniej klasy, toteż, gdy pojawiły się pierwsze nieobecności na zajęciach poprosiłam do szkoły matkę i skontaktowałam się z pedagogiem szkolnym.

Problem wychowawczy z Agatą razem z pedagogiem szkolnym zgłosiłyśmy dyrektorowi do spraw wychowawczych i dyrektorowi szkoły.

2. Geneza i dynamika zjawiska.

Od pierwszych dni nauki szkolnej przyglądałam się Agacie, rozmawiałam na temat jej sytuacji i choroby. Uczennica spotykała się też z pedagogiem szkolnym i brała czynny udział w klasowych zajęciach integracyjnych organizowanych przez wychowawcę(czyli mnie) i pedagoga szkolnego.

Z rozmów z Agatą, jej matką i pedagogiem szkolnym wynika, że istnienie problemu należy wiązać z rozpadem małżeństwa rodziców.

W szkole podstawowej Agata uczyła się bardzo dobrze, niewielkie trudności miała z matematyką, której zresztą, nie lubiła.

Ojciec opuścił rodzinę w momencie, gdy Agata rozpoczęła naukę w liceum, wtedy też nasiliły się kłopoty z alergią. Były to trudne momenty w życiu dorastającej dziewczyny.

Z chwilą gdy nieobecności było coraz więcej a ocen niedostatecznych przybywało

 poprosiłam matkę do szkoły kolejny raz.

Wspólnie z pedagogiem szkolnym i dyrektorem szkoły ustaliliśmy dla uczennicy i jej matki warunki, dzięki którym Agata będzie mogła ukończyć pierwszą klasę. Były to:

1. frekwencja na zajęciach i codzienne zgłaszanie w sekretariacie szkoły swojej obecności,
2. brak niedostatecznych ocen końcowych z przedmiotów.

Ponadto problem był o tyle skomplikowany, że kontakt z matką mogłam utrzymywać tylko telefoniczny, głównie ze względu na charakter pracy matki i unikanie w II semestrze wizyt w szkole.

Niestety, koniec roku szkolnego zastał Agatę z 60% usprawiedliwioną i nieusprawiedliwioną nieobecnością na zajęciach i dwoma końcowymi ocenami niedostatecznymi.

3. Znaczenie problemu.

Powodzenie szkolne ucznia zależy od wielu czynników. Ogromne znaczenie ma wsparcie rodziców, ich autorytet. Agata jest dziewczyną inteligentną i błyskotliwą. Posiada dar wypowiadania się. Logicznie formułuje wnioski.

Sądzę, że wynikła sytuacja jest efektem kryzysu tożsamości w okresie dorastania i braku autorytetu rodziców.

Tożsamość jako centralny problem okresu dorastania wprowadził do psychologii E.Erikson.

Aby pokonać kryzys tożsamości, młody człowiek musi scalić dotychczasową wiedzę o sobie zawartą w pełnionych przez niego rolach(syna, córki czy ucznia) i uzyskać integrację swojej przeszłości z teraźniejszością i koncepcję przyszłości. W sytuacji gdy najbliższe otoczenie społeczne nie dostarcza wyraźnych wzorów identyfikacyjnych(matki, ojca), gdy brak jest zewnętrznej stabilności w rodzinie, gdy eksplozja informatyczna wzmaga poczucie zmienności i niepewności – struktura tożsamości nie może się scalić, występuje pomieszanie ról. Od tego, czy młody człowiek pokona kryzys zależy dalszy rozwój osobowości.

Agata znalazła się w nowym środowisku szkolnym, opuścił ją mimo wszystko, ukochany ojciec, matka nie miała za wiele czasu dla niej, była zajęta zdobywaniem środków do życia. Agata musiała zaopiekować się młodszą siostrą. Pojawiła się też pierwsza miłość w osobie starszego od niej i już zarabiającego chłopaka. Agata musiała nagle wydorośleć, wcale jednak nie miała na to ochoty i wsparcia ze strony najbliższych.

4. Prognoza.

NEGATYWNA:

-         w przypadku zaniechania jakichkolwiek działań  uczennica  będzie otrzymywać następne oceny niedostateczne,

-         przestanie chodzić do szkoły,

-         nie otrzyma promocji do drugiej klasy,

-         może zajść jako nieletnia w ciążę.

POZYTYWNA: podjęte działania powinny doprowadzić do:

-         zmiany nastawienia do nauki szkolnej,

-         podniesienia samooceny,

-         akceptacji społecznej, poczucia zrozumienia,

-         uczęszczania na zajęcia szkolne,

-         nadrobienia zaległości szkolnych,

-         otrzymania promocji do klasy drugiej.

5. Propozycje rozwiązań.

Od samego początku istnienia społeczności klasowej nie akceptowała ona wagarów Agaty. Dziewczęta mówiły o tym głośno i wyraźnie. Równocześnie współczuły jej i starały się jej pomagać w nadrobieniu zaległości szkolnych. Rozmowy te miały miejsce na godzinach wychowawczych. Dowodem tego był fakt, że nie zdegradowały jej z funkcji przewodniczącej klasy, rolę tę w całości przejął jej zastępca.

Bardzo chciałam Agacie pomóc, czułam też wsparcie społeczne ze strony klasy, podjęłam więc następujące działania:

-         indywidualne rozmowy z Agatą,

-         rozmowy z pedagogiem szkolnym i Agatą,

-         pomoc psychologiczna ze strony poradni psychologiczno – pedagogicznej,

-         systematyczny kontakt telefoniczny i osobisty z matką,

-         pomoc koleżeńska ze strony klasy,

-         pomoc ze strony nauczycieli i dyrektorów szkoły.

6. Wdrażanie oddziaływań.

Realizacja powyższych rozwiązań była możliwa dzięki indywidualnemu podejściu do ucznia. Podjęłam też następujące działania:

-         kiedy to tylko było możliwe, rozmawiałam z Agatą, jej matką,

-         systematycznie kontaktowałam się z pedagogiem szkolnym, aby dowiedzieć się o postępach rozmów z Agatą,

-         wspólnie z pedagogiem szkolnym i matką podjęłyśmy decyzję o skierowaniu Agaty do psychologa,

-         zorganizowałam pomoc koleżeńską w nauce,

-         na godzinach wychowawczych rozmawiałyśmy na temat problemów dorastającej młodzieży, tolerancji, radzenia sobie ze stresem,

-         organizowałam z pedagogiem szkolnym zajęcia integrujące klasę między innymi z zachowań asertywnych,

-         ustaliłam z matką Agaty (w jej obecności) kontakt telefoniczny w przypadku  jej nieobecności,

-         po spotkaniu z dyrektorem, ustalono, że Agata nie może samowolnie opuścić szkoły, jedynie za zgodą dyrekcji lub wychowawcy.

7. Efekty oddziaływań.

Podjęte przez wychowawcę i cały zespół ludzi oddziaływania pedagogiczno – psychologiczne  odniosły skutek w połowie.

Na koniec roku szkolnego Agata otrzymała dwie oceny niedostateczne. Rada Pedagogiczna dała jej jeszcze jedną szansę – wyraziła zgodę na egzaminy poprawkowe z dwóch przedmiotów. W sierpniu Agata szansy nie wykorzystała.

Przeniosła się do szkoły zawodowej.

Opracowała: Grażyna Chałupka

nauczyciel przedmiotu Człowiek jako jednostka w Liceum  Profilowanym o profilu socjalnym w Oleśnie.