Justyna Haska

Program zajęć koła przyrodniczego
„Młody Przyrodnik”
dla uczniów klas V i VI
Jajkowo, 2005

„Niezwykle urozmaicona rzeźba terenu
nadaje powierzchni gminy Brzozie charakter podgórski
i jest najwyższej kategorii elementem atrakcyjności krajobrazowej”.[1]

Wstęp

Jesteśmy częścią przyrody, a zatem powinniśmy o nią dbać. Rzeczywistość jest jednak inna i dzieci już od młodych lat ją zauważają. Człowiek bezmyślnie niszczy środowisko, doprowadza do jego unicestwienia, a tym samym samego siebie. Stąd coraz większego znaczenia nabierają takie pojęcia jak: ekologia, edukacja ekologiczna czy ochrona środowiska.

„W erze technologicznej, w której żyjemy człowiek zatracił poczucie jedności z przyrodą. Tymczasem nawet najbardziej pierwotne plemiona mają wizje kosmosu oraz miejsca i funkcji jakie w jego granicach właściwe są człowiekowi. Nasze obecne przebudzenie z tego zamroczenia technologią jest szczególnie bolesne. Przemieniliśmy Ziemię i ludzkie życie na wiele nieodwracalnych sposobów. Niektóre z nich były twórcze i pomocne. Wiele jednak było niszczących ponad zdolność wyobrażenia.”[2]

W obliczu wielu katastrof ekologicznych (np. powodzi, trzęsień ziemi itp.) zaczynamy zastanawiać się nad konsekwencjami naszego postępowania. Zaczynamy dostrzegać zależność człowieka od przyrody i zdawać sobie sprawę z tego, że ekologia nie jest modą ale koniecznością.

Propagowany dotąd wzorzec oceny jakości życia na podstawie ilości posiadanych dóbr materialnych odebrał zdolność realnego spojrzenia na sprawy środowiska. Musimy zmienić dotychczasowy styl myślenia i wprowadzać w życie zasady zrównoważonego rozwoju, czyli ekorozwoju na Ziemi.

O stanie środowiska na świecie można dowiadywać się z różnych źródeł np.: gazet, telewizji, Internetu. Często mówimy, że nie mamy większego wpływu na to, co dzieje się na drugiej półkuli. Ale z pewnością mamy wpływ na to, co dzieje się w naszym otoczeniu. Możemy przecież obserwować, poznawać i monitorować stan najbliższego środowiska. Powinniśmy czuć się odpowiedzialni za działania w nim podejmowane.

Wzbudzenie świadomości ekologicznej jest zatem jednym z głównych zadań współczesnej szkoły. W przyszłości znajomość kultury, historii i stanu środowiska własnego regionu, Polski i świata zaowocuje trafnymi wyborami, które będą zbieżne z zasadami ekorozwoju. Na nauczycielach spoczywa odpowiedzialność za to aby młodzież nauczyła się szacunku do przyrody i czuła potrzebę jej ratowania.

To poczucie odpowiedzialności zainspirowało mnie, jako nauczyciela przyrody do założenia i prowadzenia Koła Przyrodniczego „Młody Przyrodnik”.

Założeniem programu jest ukazanie atrakcyjności zagadnień i działań ekologicznych przez możliwość wykazania aktywności w najbliższym otoczeniu, w środowisku lokalnym.

Treści zawarte w programie motywują uczniów do podjęcia odpowiedzialności za stan środowiska naturalnego. Rozpoczynając od szkoły uczeń wędruje przez gminę, region i całą Polskę by w końcu dojść do zagadnień globalnych.

Nabór do Koła odbywa się na zasadach dobrowolności przy uwzględnieniu zainteresowań uczniów. Forma i tematyka zajęć została dostosowana do potrzeb, możliwości i oczekiwań młodzieży z którą pracuję.

I. Cele główne

• kształtowanie świadomości i kultury proekologicznej wśród uczniów zgodnych z etyką opartą na właściwej hierarchii wartości, prawach człowieka i przyrody

• poznanie mechanizmów i skutków niepożądanych zmian w środowisku przyrodniczym

• rozwijanie zainteresowań własnym regionem (gminą Brzozie) - jego historią, kulturą a w szczególności stanem środowiska

• rozwijanie poczucia odpowiedzialności za działania podejmowane najbliższym środowisku

• rozwijanie zainteresowania przyrodą, rozumienia współzależności człowieka i środowiska

• rozwijanie umiejętności obserwacji, planowania doświadczeń i wyciągania wniosków oraz opisywania ich

• rozwijanie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji

• wyrabianie umiejętności posługiwania się mikroskopem

• propagowanie zdrowego stylu życia

II. Priorytety

• przekazanie wiedzy dotyczącej budowy i złożoności świata ożywionego i nieożywionego oraz warunków życia

• umożliwienie wykonywania prostych eksperymentów i interpretowania ich wyników

• umożliwienie rozwijania własnych zainteresowań

• kształtowanie postawy szacunku do przyrody i odpowiedzialności za jej stan

• pobudzanie wrażliwości uczniów na piękno świata, wartość życia i problemy środowiska

• opracowywanie i upowszechnianie wyników badań w środowisku lokalnym

• organizowanie wystaw o tematyce ekologicznej

• opieka nad pomnikami przyrody w gminie Brzozie

• szukanie i zgłaszanie do Wojewódzkiego Konserwatora przyrody nowych obiektów o dużych walorach przyrodniczych, historycznych czy kulturowych

• organizowanie szkolnych konkursów i imprez ekologicznych (np.: sejmik, bieg przyrodniczy)

• przeprowadzanie wywiadów i ankiet na temat stanu środowiska w gminie Brzozie

• udział w ogólnopolskich akcjach ekologicznych (np. „Sprzątanie Świata”)

III. Cele szczegółowe wyrażone osiągnięciami ucznia:

Uczeń:

• zna pojęcia z zakresu ochrony środowiska i ekologii

• zna problemy środowiskowe w skali regionu, kraju, świata

• definiuje podstawowe pojęcia ekologiczne

• wyjaśnia przyczyny i skutki problemów środowiskowych występujących na kuli ziemskiej

• uzasadnia wpływ codziennych czynności i zachowań w domu, szkole, miejscu zabawy na stan środowiska

• dostrzega związek pomiędzy stanem środowiska a zdrowiem człowieka

• poczuwa się do odpowiedzialności za działania podejmowane w najbliższym środowisku

• aktywnie uczestniczy w działaniach prowadzonych na rzecz ochrony przyrody

• wykorzystuje różne źródła w poszukiwaniu wiedzy o stanie środowiska naturalnego gminy

• potrafi wymienić formy ochrony przyrody

• zna zasady zachowania się na obszarach chronionych

• rozumie potrzebę tworzenia obszarów chronionych

• potrafi wskazać wszystkie miejsca, które są objęte ochroną w gminie

• charakteryzuje parki krajobrazowe znajdujące się w sąsiedztwie gminy

• wskazuje miejsca atrakcyjne pod względem przyrodniczym na terenie gminy

• podaje źródła i skutki zanieczyszczeń : gleby, wody i powietrza

• wymienia sposoby uzdatniania wody

• potrafi dokonać prostego badania wody, gleby i powietrza

• wyciąga wnioski na podstawie badań gleby, wody i powietrza

• opracowuje wyniki badania stanu środowiska najbliższej okolicy

IV. Oczekiwane osiągnięcia uczniów

Po zrealizowaniu programu uczeń powinien:

• kształtować poczucie odpowiedzialności za własne oddziaływanie na środowisko

• doceniać wpływ środowiska na zdrowie człowieka

• wykazywać gotowość do czynnego udziału w zapobieganiu powstawania problemów środowiskowych, a w razie potrzeby je rozwiązywać

• brać udział w akcjach na rzecz ochrony przyrody

• propagować swoją wiedzę i postawę proekologiczną w kręgu rodziny a szczególnie wśród przyjaciół i kolegów

• inicjować procesy badawcze, dociekać przyczyn, formułować wnioski i wykorzystywać je w praktyce

• sprawnie posługiwać się mikroskopem

• wykonywać preparaty mikroskopowe

• korzystać z różnych źródeł wiedzy

• rozróżniać rośliny i zwierzęta występujące wokół nas

• dostrzegać i doceniać piękno przyrody

• znać chronione obiekty przyrodnicze i zasady zachowania się na obszarach chronionych

V. Sposób oceny, standardy osiągnięć

• wskaźniki ilościowe uczniów uczęszczających na zajęcia koła, biorących udział w konkursach przyrodniczych

• dyplomy

• wyróżnienia podczas apelu szkolnego

• dodatnie punkty do oceny z zachowania

• realizowanie projektów

• przygotowywanie wystaw ekologicznych

VI. Treści kształcenia

Zajęcia w ramach Koła Przyrodniczego „ Młody Przyrodnik” mają za zadanie wyrobić u uczniów otwartość na problemy ekologiczne środowiska lokalnego i globalnego oraz rozwinąć więź ze środowiskiem przyrodniczym,
a także zaspokoić zainteresowania uczniów.

VII. Tematyka zajęć

1. Przyroda w moim otoczeniu

• rodzaje form ochrony przyrody

• rośliny i zwierzęta chronione w najbliższej okolicy

• rezerwat „Rzeka Drwęca”

• parki podworskie na terenie gminy – historia i drzewostan

• pomniki przyrody w gminie

• charakterystyka Brodnickiego Parku Krajobrazowego i Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego

• koncepcja ekorozwoju gminy

2. Woda, gleba, powietrze

• zasoby wodne Ziemi

• rola wody w organizmach żywych

• źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych

• kwaśne deszcze- przyczyny i skutki

• powodzie jako katastrofy ekologiczne

• sposoby uzdatniania wody pitnej

• badanie biologiczne i chemiczne wód zbiornikowych wodnych położonych na terenie gminy

• analiza jakości wody

• rekreacja a stan zbiorników wodnych na terenie gminy

• sztuczne zbiorniki wodne na terenie gminy – przyczyny powstania i funkcje

• źródła zanieczyszczeń gleby

• sposoby zapobiegania degradacji gleb

• proste badanie gleby – próba szpadlowa i dotykowa

• wpływ odczynu gleby na organizmy żywe

• rekultywacja terenów na terenie gminy na przykładzie wyrobiska kruszywa

• źródła zanieczyszczeń powietrza

• dziura ozonowa – przyczyny i skutki

• efekt cieplarniany – przyczyny i skutki

• stopień zanieczyszczenia powietrza w najbliższej okolicy

3. Segregacja i recykling

• rodzaje i źródła odpadów

• Ø sposoby składowania odpadów

• Ø zagrożenia wynikające z niewłaściwego składowania odpadów( dzikie wysypiska)

• Ø segregacja odpadów

• Ø recykling –„ze starego nowe”

• Ø gospodarka odpadami w gminie

4. Rośliny i zwierzęta wokół nas

Ø rozpoznawanie roślin i zwierząt występujących na terenie gminy

Ø rośliny o różnych wymaganiach a środowisko ich występowania

Ø chronione rośliny i zwierzęta naszej okolicy

Ø dokarmianie zwierząt zimą

5. Świat oczami mikroskopu

Ø budowa i działanie mikroskopu

Ø obserwowanie i porównywanie preparatów mikroskopowych

Ø wykonywanie prostych preparatów mikroskopowych

6. Doświadczenia biologiczne

Ø rośliny a światło

Ø rośliny a woda

Ø siła kiełkowania

Ø projekty badawcze

7. Chemia i fizyka wokół nas

Ø substancje chemiczne w życiu codziennym

VIII. Realizacja treści kształcenia

Zajęcia Koła Przyrodniczego odbywać się będą co tydzień (1 godzinę lekcyjną), w miarę potrzeb częściej. Tematyka zajęć przedstawiona będzie na początku działalności Koła, uczniowie będą mieli wpływ na wybór i kolejność tematów zajęć.

IX. Procedury osiągnięcia celów

Z uwagi na fakt, że zapamiętanie wiedzy zdobytej w działaniu wynosi około 90% szczególne miejsce w realizacji założeń programowych zajmują metody aktywizujące uczniów, angażujące ucznia do twórczego rozwiązywania problemów, podejmowania własnych inicjatyw, samodzielnego zdobywania informacji.

Formy i metody realizacji:

- akcje ekologiczne

- zajęcia w terenie

- zajęcia praktyczne

- wycieczki tematyczne

- konkursy, turnieje

- wernisaż plakatów

- prace plastyczne uczniów

- inscenizacje

- obserwacje, doświadczenia

- wywiady, ankiety, sondaże

- burza mózgów, drzewko decyzyjne, metaplan, mapa mentalna

- pogadanki

- tworzenie albumów, plakatów

- gry dydaktyczne

- organizowanie uroczystości szkolnych i innych czynności

motywujących do działań proekologicznych

Ewaluacja

Ewaluacji podlegać będą:

Ø praktyczność i użyteczność programu

Ø jego atrakcyjność dla ucznia

Ø skuteczność dobranych metod

Zostaną zastosowane następujące narzędzia służące do zbierania informacji:

Ø ankiety tematyczne

Ø obserwacje

Ø wywiady – opinie uczniów o metodach pracy podczas realizacji i po zakończeniu programu

Ø testy i zadania skierowane do uczniów, wymagające wiedzy i umiejętności praktycznych

Wyniki, które w ten sposób zostaną uzyskane będą analizowane
i wykorzystywane do wprowadzenia zmian w programie.