Zamiast tworzyć odrębne programy nauczania dla uczniów o specjalnych potrzebach należy, szukać skutecznych rozwiązań, by stworzyć wspólny most programowy, który uwzględni indywidualne różnice pomiędzy uczniami. Edukacja uczniów niepełnosprawnych intelektualnie należy przeprowadzać na integralnej realizacji funkcji wychowawczej, dydaktycznej i opiekuńczej szkoły z uwzględnieniem specyficznych form i metod pracy oraz zasad nauczania, opisanych przez współczesne nauki pedagogiczne. Praca nauczyciela z dzieckiem o mniejszej zdolności będzie polegała na:
-dostosowanie programów nauczania do możliwości intelektualnych każdego ucznia.
- zorganizowaniu pracy dydaktyczno-wychowawczej na zajęciach w taki sposób by umożliwić wszystkim uczniom osiągnięcie sukcesu
tworzeniem sądów, analizowaniem i syntetyzowaniem zjawisk, weryfikowaniem hipotez, planowaniem eksperymentów.
wykraczają poza opublikowany program nauczania przez wykorzystanie dodatkowych źródeł wiedzy i nadarzających się możliwości indywidualnych ćwiczeń.
Poniżej przedstawiam program nauczania biologii w gimnazjum w klasie I przy 1 godzinie tygodniowo
Nr lekcji | Temat zajęć | Wymagania dla ucznia o inteligencji mniejszej niż przeciętna | Wymagania dla pozostałych uczniów | Realizacja | |
1 | Czego będziemy się uczyć na lekcji biologii w gimnazjum | -zapoznanie z regulaminem pracowni -zapoznaje się z wymaganiami programowymi na poszczególne stopnie | -zapoznanie z regulaminem pracowni -zapoznaje się z wymaganiami programowymi na poszczególne stopnie | | |
2 | Porównanie komórki roślinnej i zwierzęcej | -definiuje pojęcie komórka -wymienia struktury budowy -rysuje schemat komórki -wykonuje preparat mikroskopowy -wymienia kształty i wielkości komórki | - na podstawie obserwacji mikroskopowych stwierdza że wszystkie organizmy zbudowane są z komórek -stwierdza ze komórki różnią się kształtem i wielkością -odróżnia na preparacie poszczególne składniki komórki - wyjaśnia rolę poszczególnych organelii kom | -wykład wstęp -praca w parach wykonywanie i obserwacje mikroskopowe | |
3 | Poznajemy tkanki roślinne | -definiuje pojecie tkanki, tkanki stałe i twórcze - omawia role poszczególnych tkanek - potrafi poszukać w mikroskopie tkanki - wykonuje rysunek schematyczny w zeszycie -wymienia rozmieszczenie poszczególnych tkanek | -wyjaśnia różnice między tkankami stałymi i twórczymi -klasyfikuje tkanki wg wybranego kryterium - rozpoznaje na preparatach poszczególne tkanki -wskazuje związek zachodzący miedzy budowa a funkcją tkanki | | |
4 | Poznajemy tkanki zwierzęce | -wymienia podstawowe typy tk. Zwierzęcych -wymienia najważniejsze funkcje - wymienia najważniejsze rodzaje tk. Łącznej - wykonuje rysunek w zeszycie tk. | -klasyfikuje tkanki i podaje ich role -opisuje rodzaje tk mięśniowej -odróżnia rodzaje tk. mięśniowej pod mikroskopem -wykazuje związek miedzy budowa położeniem a budową | | |
5 | Jak zbudowane są organizmy roślinne | - rysuje rysunek rośliny okrytonasiennej i nazywa jej organy - wskazuje na żywym okazie korzeń łodygę kwiat liść -definiuje pojęcia plechowce i organowce, komórkowce -określa 2 podstawowe funkcje łodygi korzenia i liści | -klasyfikuje rośliny na plechowce ,organowce, jednokomórkowce -uzasadnia nazwy jednoroczne, dwuletnie byliny - porównuje najważniejsze różnice miedzy plechowcami i organowcami - określa dodatkowe funkcje łodygi ,korzenia ,łodygi | | |
6 | Budowa organizmu zwierzęcego | -definiuje pojęcia narząd układ - wymienia główne narządy ssaków - wskazuje na modelu narządy wewnętrzne ssaka - wymienia po 2 przykłady organizmów tkankowców i organowców - definiuje pojęcia organowce i tkankowce | - klasyfikuje zwierzęta na tkankowce i organowce -charakteryzuje funkcje narządów wewnętrznych saków - posługując się rysunkiem lub modelem porównuje położenie układów wewnętrznych kręgowców i bezkręgowców | | |
7 | Czym charakteryzuje się organizm żywy | - wymienia poszczególne funkcje życiowe definiuje pojęcia samożywny cudzożywny - wymienia 3 przykłady przystosowań organizmów do życia wymienia czynności życiowe roślin i zwierząt | -charakteryzuje poszczególne czynności życiowe -dostrzega różnice wykonywaniu czynności życiowych u roślin i zwierząt -wskazuje istotne różnice między organizmem roślinnym i zwierzęcym -podaje przykłady przystosowania organizmów do środowiska wodnego i lądowego | | |
8 | Związek pokrycia ciała ze środowiskiem życia zwierzęcia | -wymienia funkcje tk. Nabłonkowej -wymienia funkcje skóry -posługując się schematem wymienia warstwy skóry -podaje przykłady pokrycia ciała wybranych zwierząt bezkręgowców - wykonuje rysunek schematyczny skóry -wymienia rodzaje wytworów naskórka | - charakteryzuje pokrycie ciała wybranych grup bezkręgowców -wyjaśnia zjawisko linienia -porównuje budowę skóry kręgowców z zewnętrznym nabłonkiem bezkręgowców -porównuje pokrycie ciała płazów i gadów -wyjaśnia na przykładach jak zwierzęta lądowe chronią się przed wysychaniem | | |
9/10 | Sposoby poruszania się zwierząt a środowisko życia | - nazywa układy zwierząt współdziałające w wykonywanie ruchów -wskazuje na modelu najważniejsze części szkieletu - wymienia funkcję szkieletu -wyjaśnia pojecie szkielet hydrauliczny -wymienia najważniejsze różnice w szkielecie ryb płazów ptaków i ssaków | - wymienia czynności których wykonanie wymaga siły -wyjaśnia rolę kości pneumatycznych jako cechy przystosowującej ptaka do lotu -podaje przykłady zwierząt mających szkielet wewnętrzny i zewnętrzny -opisuje dokładnie budowę szkieletu -uzasadnia modyfikacje szkieletu kończyn | | |
11 | Czy rośliny mają układ szkieletowy i pokrycie ciała? | - wymienia elementy tkanki okrywającej i wzmacniającej -wyjaśnia definicje aparat szparkowy, przetchlinki ,włośniki -wykonuje rysunek w zeszycie aparatu szparkowego poszukawszy go pod mikroskopem -wymienia funkcje tkanki okrywającej i wzmacniającej - definiuje pojęcia skórka korek | - wyjaśnia dlaczego rośliny trudno zgnieść -omawia budowę tkanki okrywającej i wzmacniającej -dostrzega różnice w budowie i roli skórki korzenia i liścia -wyjaśnia rolę włośników aparatów szparkowych i przetchlinków - porównuje budowę skórki i korka -uzasadnia odpowiedź na pytanie czy roślina posiada szkielet | | |
12 | Powtórzenie i utrwalenie materiału | | | | |
13 | Wykrywanie podstawowych składników pokarmowych | - wymienia najważniejsze witaminy definiuje pojęcia makro i mikroelementy ,peptydy, lipidy ,węglowodany -wymienia rolę wody -przedstawia podział cukrów -opisuje podstawowa budowę składników pokarmowych -wymienia funkcję witamin - wyjaśnia pojęcia odżywianie | -wskazuje jakie skutki może powodować brak poszczególnych składników pokarmowych -podaje przykłady pierwiastków należących do makro i mikroelementów -określa role poszczególnych witamin wymienia witaminy rozpuszczalne w wodzie i tłuszczach -planuje i wykonuje doświadczenia chemiczne ilustrujące właściwości białek | | |
14 | Odżywianie się roślin -fotosynteza | -wyjaśnia pojęcia fotosynteza -wymienia substraty reakcji fotosyntezy -wymienia fazy procesu fotosyntezy -definiuje pojęcie producenci -wymienia funkcje fotosyntezy | -charakteryzuję fazę ciemną i jasną fotosyntezy - zna zapis chemiczny procesu fotosyntezy -wyjaśnia od czego zależy intensywność fotosyntezy -planuje doświadczenie ilustrujące wpływ różnych czynników na przebieg fotosyntezy -planuje doświadczenie wykrywanie produktów fotosyntezy | | |
15 | Przemiana materii | -definiuje pojęcia cudzożywność samożywność -podaje przykłady organizmów cudzo i samożywnych - definiuje pojecie metabolizm -wyjaśnia co to procesy rozkład i syntezy -podaje definicje enzymu | -uzasadnia podział na organizmy autotroficzne i heterotroficzne podając ich najważniejsze cechy -wyjaśnia znaczenie glukozy dla roślin i zwierząt -wyjaśnia role enzymów w procesach przemiany materii -określa czynniki regulujące szybkość przemiany materii | | |
16/17 | Przystosowanie zwierząt do zdobywania i trawienia pokarmu | - wyjaśnia pojęcia konsument reducent, łańcuch pokarmowy -wymienia elementy układu pokarmowego -wymienia sposoby pobierania pokarmu -wymienia role reducentów - wyjaśnia co to kloaka -wymienia budowę układów pokarmowych u różnych zwierząt - układa 3 elementowy łańcuch pokarmowy | -opisuje na wybranych przykładach sposoby pobierania i trawienia pokarmu -porównuje trawienie u pantofelka z trawieniem u stułbi -wyjaśnia zależność pomiędzy budową układu pokarmowego a rodzajem pokarmu -wyjaśnia nazwę przeżuwacze wymienia przystosowanie drapieżników - układa 5 elementowy łańcuch pokarmowy | | |
18 | Wpływ gospodarki człowieka na stan środowiska | - wyjaśnia na czym polega erozja gleb -podaje przykłady wykorzystania roślin w życiu człowieka i gospodarce - podaje krótką definicje efektu cieplarnianego -wyjaśnia co to zakwit wody | -wyjaśnia na czym polega rolnictwo ekologiczne -podaje przykłady korzystnego i niekorzystnego sąsiectwa roślin -wymienia skutki efektu cieplarnianego - wyjaśnia rolę roślin w regulacji stężenia CO2 - ocenia wpływ gospodarki i hodowli na stan środowiska | | |
19 | Powtórzenie i utrwalenie materiału | | | | |
20 | Sprawdzian wiadomości i umiejętności z semestru I | | | | |
21 | Wymiana gazowa u roślin | -wskazuje miejsce wymiany gazowej u roślin - wymienia główny cel wymiany gazowej -podaje definicje transpiracji - zna budowę aparatu szparkowego -rysuje w zeszycie aparat szparkowy wyszukany pod mikroskopem | -potrafi rozróżnić aparaty szparkowe od innych komórek skórki -wyjaśnia mechanizm działania aparatu szparkowego - wyjaśnia role aparatów szparkowych w procesie oddychania i fotosyntezy -dostrzega różnice w wymianie gazowej u roślin i zwierząt - podaje przykłady roślin mających szparki wodne i wy7jasnia ich role | | |
22 | Narządy oddechowe zwierząt a środowisko życia | - wymienia zwierzęta oddychające cała powierzchnia ciała -wymienia elementy układu oddechowego i omawia role poszczególnych elementów -wymienia różnice między oddychaniem skrzelami a płucami - wymienia zwierzęta oddychające skrzelami | -dostrzega zależność typu narządów oddechowych zwierząt a środowiskiem życia -omawia budowę narządów oddechowych kręgowców i bezkręgowców -porównuje skrzela tchawki -wymienia rolę przepony i mięśni oddechowych - wyjaśnia role skóry w oddychaniu | | |
23 | Oddychanie komórkowe jako proces wyzwalania energii | -wymienia substraty i produkty procesu oddychania -podaje definicje oddychania komórkowego -podaje funkcję i budowę mitochondrium -rysuje schemat budowy mitochondrium - podaje 2 przykłady wykorzystania energii przez zwierzęta | -zapisuje proste równanie przedstawiające proces oddychania -wyjaśnia istotę procesu oddychania komórkowego -charakteryzuje diagram wykorzystania energii powstającej w reakcji oddychania -uzasadnia od czego zależy intensywność oddychania -porównuje oddychanie z fotosyntezą - porównuje utlenianie biologiczne ze spalaniem glukozy poza organizmem | | |
24 | Konsekwencje zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby | -wymienia źródła zanieczyszczenia wody, powietrza i gleby -definiuje pojęcia symbioza, pustynia porostowa, smog, kwaśne deszcze - podaje po 2 przykłady roślin odpornych i wrażliwych na zanieczyszczenie środowiska | -na przykładzie wyjaśnia rolę roślin jako producentów tlenu -stosuje uproszczona skalę porostową i ocenia stopień zanieczyszczenia -wyjaśnia na czym pole4ga symbioza glona i grzyba w poroście -opisuje sposób powstawania kwaśnych deszczy -proponuje sposoby zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska | | |
25 | Transport substancji u roślin | -wymienia składniki tkanki okrywającej drewna i łyka -wymienia funkcje drewna i łyka -rysuje schematyczny przekrój łodygi i korzenia roślin okrytonasiennych - wyjaśnia pojęcie nerwacja liścia -wymienia sposoby transportu wody i substancji pokarmowych w korzeniu i łodydze | -rozpoznaje na preparacie mikroskopowym tkanki przewodzące -liczy słoje przyrostu rocznego na postawie ściętego drzewa -omawia różnice między wioską otwartą a zamkniętą - wskazuje zależność między budową i rozmieszczeniem i funkcja tkanek budujących korzeń i łodygę -opisuje sposób przewodzenia wody i substancji pokarmowych w roślinie | | |
26 | Krążenie płynów ustrojowych u zwierząt | -wyjaśnia pojęcia zamknięty i otwarty układ krwionośny -wymienia narządy budujące układ krwionośny -nazywa elementy krwi i osocza -opisuję budowę i funkcje naczyń krwionośnych żył i tętnic -wyjaśnia pojęcie hemofilia -objaśnia sposób przepływu krwi w krwioobiegu podaje budowę serca ssaka | -korzystając z schematów analizuję drogę krwi w organizmie człowieka -rozpoznaje na schematycznych rysunkach serce żaby ,płaza, ptaka i ssaka -przestawia za pomocą schematycznych rysunków budowę serca ssaka -wyjaśnia rolę częściowej przegrody u gada oraz całkowitej u ssaka -wyjaśnia rolę hemoglobiny i osocza krwi w transporcie gazów | | |
27 | Powtórzenie i utrwalenie wiadomości | | | | |
28 | Rozmnażanie bezpłciowe organizmów | - podaje przykłady rozmnażania bezpłciowego -wymienia funkcję rozmnażania -wyjaśnia pojęcia: pączkowanie, fragmentacja, zarodniki, nasiona -wymienia sposoby rozmnażania roślin | -wymienia zmodyfikowane pędy służące jako organy służące do rozmnażania - na wybranych przykładach(pantofelek stułbia pieczarka paproć)opisuje w jaki sposób zachodzi dany typ rozmnażania bezpłciowego -wyjaśnia zjawisko regeneracji | | |
| | | | | |
| | | | | |
29 | Rozmnażanie płciowe u roślin | -wymienia elementy budowy komórki jajowej i plemnika -definiuje pojęcia przemiana pokoleń, sporofit, gametofit -wymienia elementy cyklu rozrodczego u mszaków i paprotników -wymienia elementy budowy kwiatostanu męskiego i żeńskiego sosny -wyjaśnia pojęcia zapylenie ,zapłodnienie, zygota, zarodek -rysuje budowę kwiatu rośliny okrytozalążkowej -wymienia funkcję kwiatu u roślin | -odróżnia na rysunku komórki płciowe męskie i żeńskie -uzasadnia że rozmnażanie płciowe jest konieczne w celu zachowania zmienności wewnątrzgatunkowej -dostrzega różnice w przemianie pokoleń u roślin i zwierząt -opisuje wygląd saprofitu i gametofitu -dostrzega różnicę w redukcji gametofitu u roślin w związku z przystosowaniem do życia na lądzie -opisuje cykl rozwojowy mszaków i paprotników | | |
| | | | |
30/31 | Rozmnażanie się i rozwój zwierząt | -definiuje pojęcia metamorfoza, błony płodowe -nazywa zasadnicze elementy jaja -wymienia funkcje błon płodowych -wyjaśnia pojęcia; jajorodność, żyworodność, rozdzielnopłciowość, zapłodnienie zewnętrzne i wewnętrzne -rozpoznaje i nazywa jaj ryb i płazów -omawia rozmnażanie ryb i płazów -omawia sposób rozmnażania ssaków | -omawia różne sposoby rozmnażania się owadów -na przykładach wyjaśnia rozwój prosty6 i złożony -podaje przykłady opieki nad zwierzętami ryb, płazów gadów, ptaków -wyjaśnia dlaczego gady mogą się rozmnażać na lądzie -uzasadnia podział ssaków na owodniowce i bezowodniowce -przedstawia rozmnażanie płazów ryb i gadów na przykładach -uzasadnia nazwę ssaki -określa czym są pępowina i łożysko i jaką rolę wykonują | |
32 | Powtórzenie i utrwalenie wiadomości | | | |
33 | Sprawdzian wiadomości i umiejętności | | | |
34 | Regulacja procesów życiowych u roślin | -wyjaśnia pojęcia tropizm, nastie, hormony -podaje znaczenie i funkcje auksyn u roślin -dokonuje podziału ruchów u roślin -wymienia inne hormony u roślin -na podstawie obserwacji podaje przykłady ruchów u roślin | -wyjaśnia konsekwencje ścięcia stożków zrostu u roślin -proponuje praktyczne zastosowanie ścięcia stożków wzrostu u roślin uprawnych -dokonuje porównania tropizmów i neski -planuje doświadczenie obrazujące wykonywanie ruchów przez rośliny | |
35 | Regulacja funkcji życiowych u zwierząt i narządy zmysłów | -wymienia podstawowe funkcje układu nerwowego -wylicza narządy układu nerwowego kręgowców -wymienia funkcje układu hormonalnego -nazywa części mózgu -wymienia narządy zmysłu i podaje ich funkcje -definiuje pojęcia hormon, gruczoł dokrewny -nazywa najważniejsze gruczoły dokrewne | -wymienia typy układów nerwowych u bezkręgowców -podaje przykłady ostrzegawczej roli narządów zmysłu dotyku ,węchu, smaku -wyjaśnia funkcjonowanie autonomicznego układu nerwowego -porównuje działanie układu współczulnego i przywspółczulnego -wyjaśnia funkcjonowanie oczu u owadów | |
36 | Podsumowanie rocznej pracy i ocena osiągnięć | | | |
| | | | |
| | | | | | | | | |
Powyżej zamieściłem wymagania szczegółowe do poszczególnych jednostek lekcyjnych jakie uczeń powinien opanować w stopniu podstawowym, zamieszczając obok wymagania stawiane pozostałym
uczniom w klasie.
Analizując możliwości nabywania wiedzy i umiejętności przez dzieci upośledzone umysłowo, w porównaniu z dziećmi sprawnymi intelektualnie należy stwierdzić, że są one ograniczone. Dużo wysiłku wkładają w powiązanie nowo nabytych wiadomości z już poznanymi (posiadanymi). Najwięcej jednak trudności napotykają w zastosowaniu zdobytej wiedzy w konkretnym działaniu. Niezależnie od tych trudności są one w stanie przyswoić sobie pewien zasób wiedzy i umiejętności. Dzieci te w porównaniu z dziećmi o prawidłowym rozwoju intelektualnym muszą wykonać więcej ćwiczeń i powtórek.
