Izabela Teresa Głowacka

Formy działalności Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu

Lekcje muzealne i warsztaty.

Charakterystycznym dla lekcji muzealnej celem kształcącym jest wyrabianie u uczniów umiejętności korzystania z nowego rodzaju źródła wiedzy, jakim jest ekspozycja. Łączy się to również z praktycznym wykazaniem, że zabytki kultury materialnej są równie cennymi, jak pisane, źródłami historycznymi. Realizacją tego celu jest wyrobienie u uczniów spostrzegawczości, która dzięki zauważaniu nawet drobnych szczegółów pozwoli lepiej rozpoznawać poszczególne eksponaty.

Ponadto w czasie lekcji muzealnej bardziej niż w wielu innych okolicznościach można rozwijać u uczniów umiejętność kojarzenia znanych faktów z nowo poznanymi elementami, pozwalającymi rozszerzyć dotychczasową wiedzę, a także wzbogacać umiejętność łączenia wiadomości zdobytych z różnych źródeł w spójną całość.

Również jeżeli chodzi o cele wychowawcze warto zwrócić uwagę na fakt, że każda wizyta w muzeum może przyczynić się do kształtowania postaw, które w czasie innych zajęć są bardzo trudne do osiągnięcia. Dotyczy to przede wszystkim wyrabiania właściwego stosunku do zabytków kultury i historii.

Osiągnięcie zaplanowanych celów dydaktycznych i wychowawczych, które mają być zrealizowane za pomocą lekcji muzealnej jest łatwiejsze, ponieważ ekspozycja muzealna i poszczególne eksponaty poza działaniem na intelekt ucznia oddziałują bardzo silnie na jego uczucia i wyobraźnię.

Przeżycia emocjonalne, jakich doznaje uczeń podczas oglądania oryginalnych zabytków przeszłości, nie tylko wpływają na trwalsze
zapamiętywanie treści zawartych w ekspozycji, ale pogłębiają wiedzę i pozwalają na lepsze jej przyswojenie. Dzięki tym przeżyciom przeszłość i tradycje naszego narodu stają się uczniowi bliższe. Wpływa to na pełniejsze rozwinięcie uczuć patriotycznych młodzieży, a to jest jednym z podstawowych celów pracy dydaktycznej i wychowawczej każdego nauczyciela, a nauczyciela historii w szczególności.

Właściwie przygotowanie lekcji muzealnej pod względem merytorycznym, metodycznym i organizacyjnym może przyczynić się również do rozbudzenia u uczniów zainteresowań poznawczych i kulturowych oraz stać się bodźcem do częstszych kontaktów z muzeum jako jedną z form upowszechniania nie tylko wiedzy, ale i kultury w szerszym znaczeniu.

Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu obejmuje działalnością wychowawczo – dydaktyczną szerokie rzesze społeczeństwa, lecz przede wszystkim dzieci i młodzież. Dlatego też Muzeum wychodzi poza swą zwykłą działalność, by dotrzeć do młodzieży swojego regionu, a szczególnie swojej miejscowości. Sposobem na to jest współpraca ze szkołami.

Podstawowymi metodami stosowanymi przez MWM są:

a) odczyty,

b) lekcje muzealne:

- połączone z pokazami,

- oparte na ekspozycji muzealnej,

c) spotkania z ciekawymi ludźmi:

- najstarszymi mieszkańcami Sierpca,

- twórcami ludowymi,

- rzemieślnikami.

Propozycje lekcji muzealnych obejmują następujące przedmioty, bloki tematyczne: język polski, historię, przyrodę, sztukę, technikę. Formy lekcji są różne, od odczytu po pokaz, w trakcie którego dzieci uczestniczą czynnie w zajęciach – warsztaty, np. robienie palm i pisanek wielkanocnych.

Oprowadzanie

Corocznie Muzeum Wsi Mazowieckiej zwiedza kilkadziesiąt tysięcy osób z całego Mazowsza i nie tylko. Zwiedzanie połączone z rzetelną informacją pozwala zapoznać się z kulturą regionu.

Można wyodrębnić następujące formy zwiedzania skansenu:

ü zwiedzający chodzi bez przewodnika i sam czyni obserwacje,

ü zwiedzający oprowadzany jest przez przewodnika,

ü zwiedzający posługuje się przewodnikiem drukowanym,

ü zwiedzający ogląda również, oprócz ekspozycji, demonstrowaną pracę,

ü zwiedzający uczestniczy lub próbuje uczestniczyć w pokazie pracy.

Ekspozycje i wystawy

Ekspozycja jest specyficzną formą narracji historycznej, której właściwe odczytanie i wykorzystanie powinno być podstawą wszelkich form zdobywania wiedzy przez zwiedzających, w tym również uczniów.

Budowa ekspozycji muzealnej jest podporządkowana pewnym określonym zasadom i determinowana bardzo konkretnymi czynnikami. Należy zwrócić uwagę na dwa podstawowe czynniki, które mają decydujący wpływ na treść i formę ekspozycji. tymi czynnikami są: zasób zbiorów konkretnego muzeum i jego warunki lokalowe. Oba te elementy mające charakter subiektywny, decydują o rozwiązaniach specyficznych dla poszczególnych placówek muzealnych i powodują różnice między poszczególnymi ekspozycjami, nawet poświęconymi temu samemu problemowi.

Przede wszystkim ekspozycja musi być zgodna z najnowszymi ustaleniami historii jako nauki, a co za tym idzie – odzwierciedlać nie tylko konkretne fakty i zjawiska historyczne, ale również podstawowe założenia metodologiczne historii. Ekspozycja musi również odzwierciedlać i ilustrować określone procesy historyczne i to w możliwie najpełniejszy sposób. Ten wymóg naukowości ekspozycji pociąga za sobą dalsze konsekwencje, a wśród nich takiego ukazywania zbiorów, żeby służyły one przekazywaniu widzowi wiedzy o logicznym układzie i służącej systematyzowaniu i porządkowaniu wiadomości, a także by dostarczały wrażeń odbieranych w czasie zwiedzania muzeum. Konsekwencją realizacji tego założenia jest taka konstrukcja scenariusza i takie pogrupowanie i rozmieszczenie eksponatów, żeby tworzyły one zwartą i przejrzystą całość, w której poszczególne prezentowane zjawiska pozostają w związkach przyczynowo – skutkowych i czasowo – przestrzennych, oraz w której tematy drugoplanowe, podrzędne wypływają z zasadniczego problemu ekspozycji, nie tylko go nie zacierając, ale służąc lepszemu jego zrozumieniu.

Jednym z podstawowych walorów ekspozycji muzealnej jest to, że nie tylko przekazuje konkretną wiedzę, ale sprzyja również rozbudzaniu emocjonalnego stosunku do oglądanych przedmiotów, a pośrednio i do tych zagadnień, które za pomocą eksponatów są ilustrowane. Mówiąc o emocjonalnym oddziaływaniu ekspozycji, słusznie podkreśla się znaczenie przeżycia, jakim jest kontakt z oryginalnym zabytkiem.

Kolejnym zadaniem, które ma do spełnienia forma ekspozycji, jest ułatwienie zwiedzającemu zorientowania się w zawartości wystawy. Celowi temu służy przede wszystkim podkreślenie, za pomocą różnych formalnych rozwiązań, podziału ekspozycji na zagadnienia i tematy składające się na jej treść oraz wydobycie na pierwszy plan tych zagadnień, które są dla tej treści najistotniejsze. Ale oprócz tego , bardzo istotne znaczenie ma takie zorganizowanie przestrzenne ekspozycji, które uchroni zwiedzającego od nadmiaru wrażeń odbieranych jednocześnie. Układ eksponatów zwykle jest tak przemyślany, aby poszczególne tematy i problemy wyłaniały się zwiedzającym stopniowo, co jednocześnie sprzyja lepszej koncentracji uwagi i pobudzeniu zainteresowania całością ekspozycji.

Ekspozycja muzealna jest podstawowym czynnikiem oddziaływania dydaktycznego. Jego istota leży w jakości wyobrażeń, jakie w toku oglądania tworzą się w umyśle zwiedzającego. Wyobrażenia powstające w wyniku bezpośredniego postrzegania są, bez porównania żywsze i bogatsze w treści, aniżeli wywołane za pomocą innych środków dydaktycznych. Stąd też Muzeum Wsi Mazowieckiej dużą wagę przywiązuje do programu budowy ekspozycji muzealnej.

Przestrzenna zabudowa ekspozycji odzwierciedla charakterystyczny dla Mazowsza z przełomu XIX i XX wieku typ wsi (rzędówka), która zawierając takie elementy jak pola uprawne, ogrody, podwórza zagród, kapliczki przydrożne ukazuje wiejski krajobraz kulturowy. Uzupełnieniem są zwierzęta: kozy, owce, konie, kury, gęsi, kaczki, perliczki, sprawiające wrażenie autentycznych, jedynie chwilowo opuszczonych przez właścicieli gospodarstw i nadające ekspozycji pozory realizmu.

Odtworzenie wnętrz mieszkalnych i zagród oraz ich otoczenie zostało oparte o rodzinną sytuację i warunki, w jakich zamieszkiwali na przełomie wieków XIX i XX właściciele przeniesionych do Muzeum obiektów. Całość ekspozycji obrazuje więc rozwarstwienie społeczno – ekonomiczne ludności wiejskiej Mazowsza. W zagrodach z wystrojem codziennym obok podstawowego wyposażenia prezentowane są różne zajęcia domowe: wypiek chleba, maglowanie i prasowanie odzieży, tkactwo, a w niektórych budynkach mieszkalnych prezentowane są warsztaty rzemieślnicze (szewstwo, plecionkarstwo).

Poza obiektami mieszkalnymi i budynkami gospodarczymi, zwiedzającym udostępnione są karczma i kuźnia. W karczmie serwuje się zwiedzającym typowo staropolskie potrawy, funkcjonuje tu również sklepik, w którym można nabyć wydawnictwa muzealne (przewodnik, widokówki) oraz wyroby rękodzieła ludowego (rzeźba, tkanina, artykuły gospodarstwa domowego itp.). W kuźni natomiast podczas imprez odbywają się pokazy kowalstwa, a na co dzień jest ona udostępniona do zwiedzania.

Od kilku lat ekspozycje wnętrz udostępniane są przez cały rok, a w chałupach prezentowane są wystawy okolicznościowe.

W okresie zimowym – od połowy grudnia do końca lutego – w naturalnej scenerii wiejskiej, w tradycyjnych, pochodzących z różnych okresów czasu oraz różnym stopniu zamożności wnętrzach chałup wiejskich pojawiają się ozdoby, dekoracje, różnorodne akcesoria i barwne atrybuty związane ze świętami Bożego Narodzenia. Zima była dla mieszkańców wsi okresem odpoczynku, uśpienia przyrody, przerwą we wszystkich pracach polowych, dlatego też przygotowaniom świątecznym poświęcano wiele uwagi, zachowując tradycje i zwyczaje. Święta Bożego Narodzenia – zwane Godami – trwały od Wigilii do Trzech króli. Najważniejszym dniem była Wigilia, a kulminacyjnym jej punktem, rozpoczynającym czas świętowania była wieczerza wigilijna.

Rokrocznie we wnętrzach skansenowskich przedstawiane są różne tematy związane z okresem świątecznym, uwzględniające status społeczny mieszkańców, stopień ich zamożności oraz odniesienia chronologiczne, co umożliwia pokazanie różnorodności i różnic w zakresie obrzędowości. I tak zobaczyć można przygotowania do wieczerzy wigilijnej, różne sposoby jej przygotowywania, sposoby dekorowania wnętrz na okres świąteczny – ustawianie snopów w rogach izby, w późniejszych mieszkaniach – sposoby ustawiania czy podwieszania choinki, formy jej zdobienia – zabawkami papierowymi i słomianymi, łańcuchami, piernikami i orzechami, jabłkami, cukierkami, a następnie bombkami, sposób spędzania czasu wolnego (tzw. święte wieczory), przyjmowanie księdza po kolędzie i różne grupy kolędnicze – kolędników z szopką, przebierańców, grupę Herodów, kolędników z niedźwiedziem, z kozą, z gwiazdą czy grupę Trzech Króli.

Nieodzownym akcentem świątecznym był i jest opłatek – dzielenie się opłatkiem rozpoczynało okres świąteczny. Kolorowy opłatek zanoszono po wieczerzy wraz z jej resztkami bydłu, które w stajence betlejemskiej towarzyszyło narodzinom Dzieciątka. Z różnokolorowego opłatka wycinano ozdoby – kolebeczki, jabłuszka, gwiazdy, którymi dekorowano wnętrza izb oraz ustawione w rogach izb snopy czy choinki.

We wnętrzach świątecznych pokazywanych jest również wiele zagadnień związanych z magią i wierzeniami okresu bożonarodzeniowego – wróżby o plonach w nadchodzącym roku, o pogodzie, o długości życia, przyszłości matrymonialnej oraz zabiegi w celu spowodowania wszelkiej pomyślności.

Od początku kwietnia do połowy maja w skansenie obejrzeć można ekspozycję poświęconą świętom wielkanocnym. Wielkanoc to najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie. Wielkanoc obchodzona jest w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca, przypadającą pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia. Święta wielkanocne poprzedza czterdziestodniowy Wielki Post rozpoczynający się w Popielec, czyli w środę po zapustach. Zarówno w przygotowaniach do świąt trwających przez cały Wielki Post, a nasilających się w Wielkim Tygodniu, jak i w sposobach spędzania czasu świątecznego były dosyć ścisłe normy postępowania, reguły zachowania, rytuały i obrzędy, które przechodziły z pokolenia na pokolenie.

Od tygodnia poprzedzającego Niedzielę Palmową w chałupach w skansenie pojawiają się akcesoria i aranżacje wnętrz pokazujące różne sytuacje związane z tym świętem – przygotowywanie palm, sposoby zdobienia jajek, święcone chłopskie i święcone dworskie, śniadania wielkanocne.

Na święta wielkanocne obowiązkowo bielono chałupy, szorowano podłogi i sprzęty. W zależności od potrzeb estetycznych gospodyni izba otrzymywała dekorację z papierowych kwiatów, którymi ozdabiano obrazy na ścianach i ołtarzyki na komodach. W latach międzywojennych stawiano też sztuczne bukiety na stołach. W niektórych domach wieszano u sufitu pająki ze słomy i kolorowego papieru, a na ścianach umieszczano bibułkowe ozdoby w kształcie serc i poduszeczek.

W oknach na Wielkanoc zawieszano białe, papierowe, ażurowe firanki. Podobne ozdoby umieszczano także przy kapturach osłaniających trzony kuchenne. Półki na naczynia, wiszące na ścianach lub w kredensach wykładano czystym papierem wycinanym w ząbki.

Gliniane podłogi w izbach tuż przed samymi świętami wysypywano białym piaskiem. Bardziej zdolne gospodynie sypały z piasku na środku izby różne wzory, które przez całe święta były przedmiotem dumy ich autorki. Do wystroju wielkanocnego należą także białe nakrycia na łóżkach i białe obrusy na stołach.

W różnych chałupach obejrzeć można poszczególne etapy powstawania palm, przygotowywanie śniadania wielkanocnego, innych pokarmów wielkanocnych, dzielenie święconego pomiędzy członków z rodziny, wyrób koron splatanych z papierowych kwiatów, maglowanie, wietrzenie i prasowanie świątecznej odzieży powyciąganej ze skrzyń, wypiek chleba, proces barwienia jajek i poszczególne etapy pracy nad powstaniem pisanek, gaiki i kogutki wielkanocne oraz stroje „Turków” pełniących straż przy Grobie Pańskim.

Oprócz wystaw stałych i czasowych w skansenie Muzeum Wsi Mazowieckiej organizuje również wystawy czasowe w ratuszu.

Imprezy folklorystyczne i konkursy

Charakter muzeum skansenowskiego sprawia, że może ono obrazować całokształt życia wsi danego regionu, zarówno przejawów materialnych jak i sferę kultury społecznej, czyli zwyczaje i obrzędy ludowe. Muzeum realizuje zadania dydaktyczno – wychowawcze nie tylko przez udostępnianie wystaw kultury ludowej, ale także poprzez organizowanie dodatkowych zajęć mających przybliżyć dzieciom i młodzieży kulturę ludową Mazowsza. Są to np. festyny dziecięce połączone ze zwiedzaniem Muzeum, czy też spotkania, których celem jest pokazanie bogatej obrzędowości dorocznej.

Już od kilku lat Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu organizuje imprezę pod hasłem „Powitanie Wiosny”, cieszącej się z roku na rok coraz większym zainteresowaniem. Zwyczaj topienia Marzanny sięga przedchrześcijańskich czasów. Topiona kukła zwana była różnie: Moreną, Marzaniokiem, Śmiercią, Śmiertką, Śmiercichą. Postać ta była wyobrażeniem zimy i śmierci, chorób, wszelkiego zła i udręk nękających ludzi w okresie zimowym. Rytuał topienia Marzanny dokonywany był w intencji zmiany pór roku i miał spowodować szybkie nadejście wiosny. Dlatego dokonywano ofiary, która budziła nadzieję.

Dzisiaj dzieci topiąc Marzannę, topią też wszystkie problemy szkolne. Program „Powitania Wiosny” poza topieniem Marzanny zawiera szereg zabaw i konkursów dla dzieci i młodzieży szkolnej. Tradycyjnym jest już konkurs na „najładniejszą” Marzannę, pozwalający wykazać się wszystkim uczestnikom. Inwencja i pomysłowość jest ogromna. Marzanny „występują” w strojach regionalnych, szkolnych, przedstawiających zimę itp. Materiałami są najczęściej słoma, wata, bibuła, szmaty i stare ubrania. Kolejne punkty programu to konkurs na „najciekawsze przebranie”, a dla najmłodszych – piosenkę lub wierszyk o wiośnie.

Poza tym każdy może jeździć konno, upiec kiełbaski przy wspólnym ognisku a także poznać nowych kolegów. Topienie Marzanny odbywające się w skansenie, ma bogatszą postać niż w mieście. W organizowaniu tego zwyczaju wyraża się dążenie do przypomnienia i wprowadzenia do współczesnego życia elementu kultury ludowej.

Kolejną imprezą, która wpisała się na stałe w kalendarz imprez skansenowskich jest Niedziela Palmowa. Podczas tej imprezy następuje rozstrzygnięcie konkursu na wykonanie palmy mazowieckiej pt. „Nasze palmy mazowieckie”. Celem konkursu jak i imprezy „Niedziela Palmowa w Skansenie” jest zainteresowanie kulturą ludową Mazowsza, kultywowanie tradycji obchodzenia Niedzieli Palmowej, pogłębienie wiedzy na temat wyrobu palm wielkanocnych i ich znaczenia w obrzędowości ludowej.

Na północnym Mazowszu jeszcze do ostatniej wojny robiono palmy z naturalnych materiałów: gałązek bazi, dzikiej lub ogrodowej porzeczki, malin lub rozciągających się witek brzozowych. Kotki brzozowe po poświęceniu dawano dzieciom a czasem i bydłu, by chroniły je przed chorobami. Palmami również okadzano chore zwierzęta. Przed pierwszym wypędzeniem na pastwisko bydło uderzano palmą, by zapewnić mu zdrowie i plenność. Palmy zakopywano także na polach, by chroniły zboża przed robactwem. Po wyjściu z kościoła palmy zatykano za obrazami, w rogach izby lub stawiano na ołtarzykach domowych, aby chroniły dom przed uderzeniami piorunów. Z czasem palmy stawały się coraz bardziej okazałe i strojne.

Konkurs jest adresowany do dzieci i młodzieży szkolnej, nauczycieli, osób dorosłych indywidualnie oraz działających w kołach parafialnych, różańcowych, Kołach Gospodyń Wiejskich, Stowarzyszeniu Rodzin Katolickich itp.

Dla najmłodszych przeznaczona jest impreza „Dzień Dziecka”, podczas której dzieci mogą oglądać ekspozycję muzealną, posłuchać kapeli ludowej, wykazać się w różnych zabawach i konkursach, także jeździć konno, wozem lub bryczką. Odział w tej imprezie dostarcza dzieciom tylu wrażeń, że na długo pozostają w ich pamięci.

29 listopad to wigilia „Św. Andrzeja”. Już od połowy października do 5 grudnia odbywają się w Muzeum „wieczory andrzejkowe”. Przez wspólną zabawę dzieci i młodzież szkolna poznaje szereg ciekawych wróżb andrzejkowych. „Andrzejki” zwane dawniej andrzejówkami lub jędrzejówkami – to panieńska zabawa we wróżby mająca ujawnić: wygląd przyszłego męża, jego imię, bogactwo, a nawet zawód. Najbardziej tradycyjną wróżbą jest lanie wosku. Z powstałych figur można dopatrzyć się wyglądu, bogactwa czy zawodu przyszłego męża.

Lanie wosku, ustawianie butów, losowanie ukrytych pod talerzami przedmiotów (obrączki, książki, różańca, monety) to tylko niektóre z prezentowanych wróżb, stanowiących doskonałą zabawę i naukę. Nie wszystkie jednak wróżby można przeprowadzić w warunkach muzealnych. W krótkiej pogadance poprzedzającej zabawę dzieci dowiadują się o ich pochodzeniu i różnorodności. Wiele z nich samodzielnie przeprowadzają w domu.

Celem tych wszystkich działań Muzeum Wsi Mazowieckiej jest nie tylko przekazanie młodemu pokoleniu wiedzy o kulturze wsi w sposób przystępny i interesujący, ale również dostarczenie rozrywki, która mogłaby wyrobić u młodzieży zainteresowanie muzeum jako placówką upowszechniania kultury.

Wyżej wymienione imprezy stanowią stały element muzealnego kalendarza imprez dla dzieci i młodzieży. Pozostałe mają charakter okolicznościowy.

Inne formy działalności

Działalność wydawnicza

Muzeum Wsi Mazowieckiej prowadzi również działalność wydawniczą. Są to różnego rodzaju informatory, plakaty i zaproszenia:

· informatory o wystawach – drukowane we własnym zakresie metodą ksero,

· informatory dotyczące działalności muzeum drukowane we własnym zakresie metodą ksero,

· plakaty do imprez plenerowych – Dzień Dziecka, Miodobranie, Żniwa,

· opracowanie pt. Kaplica z Dębska,

· opracowanie Kto ma pszczoły ten ma miód,

· informator bilet parkingowy,

· zaproszenia na otwarcia wystaw.

Liczba wydawnictw muzealnych zwiększa się przede wszystkim dzięki środkom finansowym pochodzącym z Ministerstwa Kultury i Sztuki, Fundacji „Cepelia”, Urzędu Miasta oraz dzięki miejscowym firmom i zakładom pracy.

Spotkania

Muzeum Wsi Mazowieckiej organizuje również spotkania z ciekawymi ludźmi, reprezentantami innych kultur i narodowości, zebrania różnych stowarzyszeń, które jako cel stawiają sobie rozpowszechnianie i głębsze poznawanie kultury regionu Mazowsza płockiego.

Pokazy

Od maja do września we wszystkie niedziele i święta skansen ożywa odgłosem kowadła w kuźni, szumem warsztatu tkackiego, radosnym dźwiękiem skrzypek i akordeonu.

Zwiedzający mogą podpatrzeć, jak z pojedynczych gałązek wikliny rodzą się kształty koszyków i opałek, nadziwić się zręcznością rzeźbiarza czy precyzją i pięknem prac pani hafciarki.

Udział w imprezach lokalnych, ogólnokrajowych i między-narodowych

Muzeum Wsi mazowieckiej w Sierpcu organizuje również imprezy na zlecenia firm i zakładów pracy połączone z całodniowym programem. Uczestniczyło także w Targach Turystycznych „GaDżet 2002” w Toruniu i w VII Targach Turystyki i Wypoczynku LATO 2002 w Warszawie. Ponadto brało udział w X Międzynarodowych Targach Turystyki i Rekreacji „TT WARSAW TOUR&TRAWEL 2002”, festynie „Dni Mazowsza” w Łazienkach Królewskich w Warszawie a także w konferencji „Strategiczne Zarządzanie Regionem Mazowsza” w Pułtusku.

Spotkania ze światem filmu i telewizji

Swoje zbiory Muzeum Wsi Mazowieckiej udostępnia również TVP do realizacji różnych programów edukacyjnych, krajoznawczych i rozrywkowych oraz filmów:

- 1988 r. „Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest”, reż. K. Zanussi,

- 1989 r. „Kapitan Konrad”, reż. A. Kostenko,

- 1990 r. „Tęsknota Waleriana Wróbla za domem rodzinnym”, reż. Rolf Schube,

- 1992 r. „Szwadron”, reż. J. Machulski,

- 1997/98 r. „Ogniem i mieczem”, reż. J. Hoffman,

- 1998 r. „Pan Tadeusz”, reż. A. Wajda,

- 1999 r. program „Podróże kulinarne Roberta Małkowicza”,

- 1999 r. program satyryczny kabaretu Elita z Wrocławia „Hej szable w dłoń”,

- 2000 r. „Przeprowadzki”, reż. L. Wosiewicz,

- 2000 r. „Skarb carów” – film dokumentalny.

- wszystkie muzea skansenowskie w kraju,

- Związek Muzeów na Wolnym Powietrzu,

- Katedra Etnologii i Antropologii Uniwersytetu Warszawskiego,

- Uniwersytet Łódzki,

- Mazowieckie Towarzystwo Kultury,

- muzea na terenie Mazowsza,

- Robotnicze Stowarzyszenie Twórców Kultury w Płocku,

- Stowarzyszenie Twórców Ludowych,

- Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki w Warszawie,

- Mazowieckie Towarzystwo Kultury w Warszawie,

- Centrum Animacji Kultury w Warszawie,

- Regionalne Centrum Doradztwa Rolniczego,

- Płocki Ośrodek Kultury i Sztuki,

- Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Sierpeckiej,

- Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Płocku,

- Teatr im. W. Horzycy w Toruniu,

- Płocka Galeria Sztuki,

- Domy Kultury w Sierpcu, Gostyninie, Kutnie, Płocku,

- Biblioteki – w Sierpcu, Płocku,

- Szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły średnie,

z zagranicą:

- Slovenske Museum w Martinie – Słowacja,

- Europejski Związek Muzeów na Wolnym Powietrzu,

- Skansen w Rumszyszkach – Litwa,

- Valasske Muzeum v Prirode v Rożnove pod Radhostem,

z mediami:

- Tygodnik Płocki,

- Nowe Mazowsze,

- Nasze Mazowsze,

- Gazeta na Mazowszu,

- Tygodnik „Niedziela”,

- Gazeta Wyborcza,

- Telewizja Kablowa Sierpc,

- Telewizja Kablowa Płock,

- Rozgłośnia PKN Orlen Płock,

- Radio PULS Płock,

- Radio dla Ciebie.