Violetta Wrotyńska

mgr Wrotyńska Violetta
Publiczne Przedszkole Rydzyna

Wychowanie ekologiczne w przedszkolu.

Tematyką ekologii, którą realizujemy w naszym przedszkolu skłania do następujących refleksji:
1. Wychowanie czy edukacja?
2. Co to jest wychowanie ekologiczne?
3. W jaki sposób je realizować, aby było spójne z koncepcją ,,edukacji dla XXI wieku.
4. Na czym polega wychowanie ekologiczne w przedszkolu?
5. Czy nie za wcześnie na edukację ekologiczną?

Na początek kilka definicji - a przynajmniej wybranych fragmentów, dzięki czemu łatwiej nam będzie zauważyć, co akcentują ich autorzy.
W. Okoń (1992r.) Słownik pedagogiczny – edukacja to wychowanie. Obecnie upowszechnia się szerokie znaczenie tego terminu jako ogół procesów oświatowo-wychowawczych, obejmujących kształcenie i wychowanie. Dla naszych potrzeb terminy te można traktować zmiennie.
Czym jest edukacja ekologiczna?
W książce,,1000 słów o ekologii i ochronie środowiska” autorstwa A. Mierzwińskiego (1991r.) edukacja ekologiczna utożsamiana jest z edukacją środowiskową. Obejmuje ona wprawdzie tematyki z ochrony i kształtowania środowiska umożliwiającej łączenie wiedzy przyrodniczej z postawą humanistyczną.
Romuald Olaczek (1999r.) w,,Słowniku szkolnym.” Ochrona przyrody i środowiska” – termin edukacja utożsamia z pojęciem wychowanie, a edukację ekologiczną z edukacją środowiskową. Edukacja ekologiczna wg tego autora, to obecność problematyki ochrony przyrody i środowiska w kształceniu ogólnym – szkolnym i pozaszkolnym. na zakończenie tych rozważań terminologicznych wróćmy jeszcze do W. Okonia, który w ,,Słowniku pedagogicznym” wychowanie środowiskowe definiuje jako ,,działalność sprzyjającą poznawaniu przez wychowawców treści i walorów środowiska, prowadzącą do wytrwania świadomości wzajemnego związku między człowiekiem, jego kulturą i jego otoczeniem biofizycznym, jak również postawy identyfikacji z własnym środowiskiem.
Reasumując, edukację ekologiczną możemy utożsamiać z edukacją środowiskową i łączyć z nią wszelkie działania mające na celu:
• wszechstronne poznawanie przyrody i środowiska,
• rozumienie związku człowieka z przyrodą i środowiskiem,
• kształtowanie właściwych zachowań w kontakcie z przyrodą,
• poznawanie problemów związanych z działalnością człowieka
• nabywanie umiejętności ochrony i racjonalnego gospodarowania zasobami przyrody,
• kształtowanie szacunku dla przyrody,
• wdrażanie do podejmowania działań, na rzecz przyrody i środowiska,
• stwarzanie sytuacji, w których kształtuje się świadomość ekologiczna, zaczynając od spraw najprostszych i najbliższych znanych nam z codziennego życia,

Aktualna koncepcja podstawy programowej wychowania przedszkolaka jest zgodna z wnioskami raportu przygotowanego przez UNESCO. Autorzy tego raportu sformułowali zadania edukacji na rzecz rozwoju ludzkiego. Edukacja powinna integrować w aspekty kształcenia:
• ,,uczyć się, aby wiedzieć” – czyli zdobyć narzędzia rozumowania,
• ,,uczyć się, aby działać” – móc oddziaływać na swoje środowisko,
• ,,uczyć się, aby żyć wspólnie” – uczestniczyć i współpracować z innymi
• ,,uczyć się, aby być” – umożliwiać jednostce odkrywanie, pobudzanie i wzmacnianie jej potencjału twórczego (MEN 2000)

Edukacja ekologiczna jest niewątpliwie procesem złożonym. Jednak pierwsze kroki mogą pokonać dzieci już od najmłodszych lat. Jeśli codzienna zabawa umożliwi dzieciom:
• bezpośredni kontakt z przyrodą,
• obserwacje i doświadczenia przyrody,
•rozumienie i poznawanie jej,
• postrzeganie wpływu człowieka na tę przyrodę,
Wówczas oczekiwania postawy i działania staną się naturalnym elementem ich życia, nie czymś zewnętrznym.

Wychowanie ekologiczne (środowiskowe)

- musi być adekwatne do etapu rozwojowego odbiorcy.
Trzeba dobrze znać możliwości dziecka by właściwie wspomagać jego rozwój, stosować odpowiednie techniki, metody, formy i środki dydaktyczne. Schemat 1 doskonale ukazuje nam te zależności.
 

Proponowane w schemacie środki dydaktyczne i metody pracy powinny nawiązywać do problematyki środowiskowej. Każda z zamieszczonych tam aktywności dzieci daje szansę na realizację edukacji środowiskowej adekwatną do możliwości rozwojowych dzieci.
• Obrazy/ilustracje przedstawiają świat przyrody, rośliny, zwierzęta, środowisko, w którym żyją, mogą też być wstępem do poznania przyrody najbliższej okolicy – wypraw terenowych. Towarzyszą im słowne formy przekazu – opis, opowiadanie, czytanie bajek, wierszy, odpowiedzi na pytania itp. Dzięki temu rozwijamy zainteresowania dzieci przyrodą. Takie sytuacje pomagają kształtować właściwie zachowania w kontaktach z przyrodą (ożywioną i nieożywioną), rówieśnikami i ludźmi.
• Zabawy tematyczne – to nic innego jak zabawa w coś lub w kogoś. Ile możliwości daje zabawa w leśnika. Taka zabawa to wielka przygoda dla przedszkolaka, podczas której poznaje ekosystem. Rośliny i zwierzęta potrzebują wody, gleby, powietrza. To elementy przyrody nieożywionej. Co nam daje las? Na co należy uważać w lesie? W trakcie zabaw tematycznych w leśnika, trudno wyobrazić sobie, aby dzieci nie były w lesie na łonie natury. Międzynarodowy Dzień Ziemi, Dzień Ochrony Środowiska, Sprzątanie Świata lub inne akcje lokalne nadają większą rangę tym działaniom – gdyż współpracują na równi z innymi dziećmi i młodzieżą szkolną. Zabawa tematyczna to świetny punkt wyjścia do zabaw konstrukcyjnych. Próba wykonania lasu, jeziorka czy pomoc przy wykonaniu budki lęgowej sprzyja poznaniu przyrody. Zabawa konstrukcyjna sprzyja rozwiązywaniu problemów w praktycznym działaniu. Chociażby wykonanie poidła dla ptaków, to prawdziwy powód do eksperymentowania, celem rozwiązania tego problemu. To pożyteczna praca, która uczy pokonywać trudności w działaniu, ale również wykonuje prace przydatne. Działa na kanwie tematyki przyrodniczej, pogłębia jej znajomości, zrozumienie potrzeby podejmowania takich działań – miłowanie. A czyż człowiek miłujący przyrodę jest w stanie ją skrzywdzić?
• Gry i zabawy – przeprowadzone w bezpośrednim kontakcie z przyrodą, o tematyce przyrodniczej i dla przyrody. Nauczyciel przybliża im problemy przyrody, przedstawia sposoby obrony zwierząt przed napastnikami. Celem przewodnim tych gier może być kształtowanie umiejętności właściwego zachowania się dziecka w kontakcie z przyrodą. Gry i zabawy przygotowują do działania zadaniowego – tak ważnego w dalszym życiu.
• Twórczość własna dziecka powinna mieć charakter zabawy – rysowanie, malowanie, modelowanie z gliny, plasteliny, wydzieranka z papieru, taniec, pląsy powinny być dla dziecka zabawą. Zmieniające się pory roku, dni ochrony przyrody, przylot lub odlot ptaków, śnieżyca, deszcz, tęcza, jest niezastąpionym źródłem inspiracji dla przedszkolaków. Twórczości dziecka muszą towarzyszyć rozmowy nauczyciela z dziećmi, czytanie baśni, wiersza, legendy, obserwacje przyrody. Takie działania poszerzają horyzonty dzieci, wywołują refleksje, zachęcają do mądrego i rozważnego korzystania z jej zasobami.
,,Celem wychowania przedszkolaka jest wspomaganie i ukierunkowanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi. Nauczyciel realizuje zadania, które są dostosowane do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka w ramach określonych obszarów edukacyjnych.
1) Poznanie i rozumienie siebie i świata.
2) Nabywanie umiejętności przez działanie.
3) Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieśniczej.
4) Budowanie systemu wartości.
W każdym z obszarów zadania nauczyciela odpowiadają potrzebom i oczekiwaniom rozwojowym dziecka. (MEN 2000).

Reasumując

• Terminy: wychowanie i edukacja oraz wychowanie/edukacja ekologiczna i środowiskowa można traktować zamiennie.
• Odpowiednio dobrane środki dydaktyczne i metody edukacji środowiskowej spełniają potrzeby aktywności dziecka w wieku przedszkolnym.
• Niezależnie od etapu rozwojowego dziecka i preferowanych przez nie form aktywności, możliwa jest realizacja edukacji środowiskowej, adekwatna do potrzeb i możliwości.


Literatura


1. W. Brumer, E. Morning, S. Strőmberg – Eko – logik – Edukacja ekologiczna, Metody i przykłady.
2. Ewa Kondracka, Anna Kocecka – Aktywność a rozwój dziecka – zabawa.
3. A. Mierzwiński – 1000 słów o ekologii i ochronie środowiskowej W-wa 1991.
4. W. Okoń – Słownik pedagogiczny W-wa 1992.
5. R. Olaczek – Słownik szkolny – Ochrona przyrody i środowiska.
6. W. Przetacznik – Gierowska, Maria Tyszkowa – Psychologia rozwoju człowieka 1 i 2 W-wa 1996.
7. Raport do UNESCO 1998.
8. K. Żuchelkowska – Kolekcje przyrodnicze w edukacji ekologicznej dzieci przedszkolnych Bydgoszcz 1997.

opracowała
mgr Violetta Wrotyńska