Dorota Jaskuła
PROGRAM ROZWIJANIA ZAINTERESOWAŃ PRZYRODNICZYCH
Autor: mgr inż.
Dorota Jaskuła
Pajęczno 2004r.
Główne założenia programu
Program skierowany jest do
uczniów klasy VI szkoły podstawowej,
których ciekawość nie zostanie zaspokojona w ramach jednostek
lekcyjnych. Cele realizowane są w ramach lekcji przyrody
(indywidualizacja pracy z uczniem) oraz w formie zadań
dodatkowych do samodzielnego wykonania przez uczniów poza
zajęciami szkolnymi.
Program odwołuje się do
wrodzonej ciekawości dziecka i chęci poznawania. Jego zadaniem
jest wywoływanie, podtrzymywanie i wzmacnianie zainteresowań
ponadprzedmiotowych. W czasie realizacji programu wykorzystywane
są uzdolnienia i zainteresowania dzieci. Uczniowie często sami
decydują co i w jaki sposób wykonają. Ważną funkcję odgrywają
prace badawcze samodzielnie wykonane przez uczniów.
Cele programu
-
Rozbudzenie ciekawości poznawczej wobec otaczającej
rzeczywistości.
-
Rozbudzanie ciekawości świata.
-
Rozwijanie samodzielności w dochodzeniu do wiedzy.
-
Rozbudzanie i wzmacnianie postaw badawczych i
poszukiwawczych.
-
Motywowanie do wykazywania własnej inwencji.
-
Stwarzanie atmosfery sprzyjającej rozwojowi twórczego
rozwiązywania problemów.
-
Kształtowanie otwartości na nowe doświadczenia.
-
Motywowanie do poszerzania wiedzy.
-
Nabywanie wiedzy przez uczniów w sposób atrakcyjny i
bardziej trwały.
-
Pogłębianie umiejętności analizowania i wnioskowania.
-
Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych
informacji i materiałów.
-
Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez
media.
-
Przygotowanie do świadomego i odpowiedzialnego korzystania
ze środków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy
itp.)
-
Kształtowanie właściwej postawy względem życia organizmów
hodowlanych, rozwijanie poczucia odpowiedzialności za ich
życie.
Sposoby realizacji
programu
|
Główne zadania |
Procedury osiągania celów |
W trakcie realizacji uczeń powinien |
|
zdobyć wiadomości: |
opanować umiejętności: |
|
Samodzielne obserwacje
przyrodnicze |
1.
Prowadzenie kart obserwacji różnych elementów
przyrody.
2.
Prowadzenie obserwacji mikroskopowych.
3.
Przyrodnik „detektyw” – śledzenie owadów,
ślimaków, dżdżownic, ptaków. |
1.
Bezpośrednie zapoz-nanie się ucznia z
ob-serwowanym elemen-tem przyrody lub zja-wiskiem w
warunkach naturalnych lub sztucz-nych (w warunkach
szkolnych lub domo-wych).
2.
Poznanie reguł, których przestrzeganie warunkuje
prawidłowy przebieg obserwacji.
3.
Charakterystyczne cechy obserwacji.
4.
Zasady rejestrowania przebiegu obserwacji.
5.
Poznanie zależności istniejących w środowisku
przyrodniczym.
6.
Poznanie przyrządy ułatwiających prowadzenie
obserwacji bilogicznych i zasad ich stosowania
(lornetka, lupa, luneta, aparat fotograficzny).
7.
Technika wykonywania preparatów mikroskopowych. |
1.
Obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania
ich opisu.
2.
Samodzielnego wykonania preparatu mikroskopowego
z materiału roślinnego.
3.
Wykonania schematycznego rysunku spod
mikroskopu.
4.
Rejestrowania doko-nanych spostrzeżeń.
5.
Interpretacji wyni-ków obserwacji i
przedstawiania ich w formie opisowej i graficznej.
6.
Formułowania wniosków. |
|
Hodowle przyrodnicze |
1.
Zakładanie i prowadzenie hodowli perwotniaków,
dżdżownic, patyczaków, ryb akwariowych, ptaków,
drobnych ssaków, itp.
2.
Analiza potrzeb pokarmowych wybranych
organizmów.
3.
Obserwacja kształtów i sposobów poruszania się
wybranych organizmów.
4.
Obserwacja przystoso-wań organizmów do życia w
swoich środo-wiskach. |
1.
Zasady planowania i prowadzenia prac hodowlanych.
2.
Sposoby rejestrowania przebiegu prac
hodo-wlanych.
3.
Poznanie sprzętu używanego do hodowli.
4.
Cechy żywego orga-nizmu oraz podobień-stwa
między zwierzę-tami.
5.
Charakterystyczne przy-stosowania do różnych
warunków życiowych w sposobie oddychania, lokomocji,
pobierania pokarmu i preferen-cjach pokarmowych.
6.
Zachowanie się ptaków i ssaków w rozmaitych
sytuacjach życiowych (obserwacja opieki tych zwierząt
nad potom-stwem).
7.
Przystosowania orga-nizmów do środowisk życia
(mimikra, rege-neracja i inne).
8.
Wpływ dżdżownic na strukturę gleby. |
1.
Prowadzenia hodo-wli wg instrukcji.
2.
Planowania, zakła-dania i prowadzenia hodowli
wybranych organizmów.
3.
Rejestrowania prac hodowlanych.
4.
Posługiwania się sprzętem hodowla-nym.
5.
Wnioskowania oraz formułowania problemów i
hipotez.
6.
Określania potrzeb pokarmowych i byto-wych
zwierząt.
7.
Wykazywania zależ-ności budowy i trybu życia od
warunków środowiska.
8.
Wykonywania i opi-sywania schema-tycznych
rysunków budowy zewnętrznej hodowanego orga-nizmu.
9.
Charakteryzowania i porównywania zja-wisk i
procesów fi-zjologicznych.
10.
Analiza wpływu wybranych czyn-ników środowiska na
przebieg procesów fizjologicznych. |
|
Eksperyment przyrodniczy |
1.
Badanie wpływu warunków środowiska na rozwój
roślin w ogródku przyszkolnym, w pracowni szkolnej lub
w warunkach domo-wych.
2.
Badanie określonego obiektu lub zjawiska w celowo
zmienionych warunkach. |
1.
Charakterystyczne cechy eksperymentu
biologicznego.
2.
Wymagania stawiane osobie prowadzącej
eksperyment.
3.
Zasady planowania, organizowania i pro-wadzenia
eksperymen-tu.
4.
Zasady rejestrowania przebiegu eksperymen-tu oraz
ujmowania i interpretowania ich wyników.
5.
Wpływ warunków środowiska na rozwój roślin.
6.
Wpływ rodzaju gleby na rozwój roślin.
7.
Wpływ światła słonecz-nego na rozwój roślin.
8.
Poznanie prac związa-nych z sadzeniem i
przesadzaniem donicz-kowych i ozdobnych oraz planowanie
zabie-gów pielęgnacyjnych. |
1.
Planowania prze-biegu doświadcze-nia,
formułowania hipotez roboczych, potwierdzanie lub
odrzucanie ich po opracowaniu wyni-ków.
2.
Opracowania za-łożeń doświadcze-nia, zestawienia
wyników i formuło-wania wniosków.
3.
Interpretacji wyni-ków doświadczeń i
przedstawiania ich w formie opisowej i graficznej.
4.
Posługiwania się sprzętem ogrodni-czym.
5.
Posługiwania się wiedzą teoretyczną w praktycznym
dzia-łaniu.
6.
Planowania i organi-zowania pracy w ogrodzie.
7.
Rozpoznawania chwastów i innych roślin.
8.
Dostrzegania za-leżności między warunkami
życio-wymi a wyglądem hodowlanych orga-nizmów.
|
|
Badania przyrodnicze |
1.
Badanie biologicznej analizy stanu czystości wody
w najbliższym środowisku.
2.
Badanie ilości zużywanej wody we własnym
gospodarstwie domowym.
3.
Badanie czystości powietrza na podstawie
obserwacji przyrody (obecności porostów, ulistnienia
drzew) i prostych pomiarów (ruchu ulicznego, opadu
pyłów). |
1.
Poznanie skutków eko-logicznych, jakie wy-wołuje
działanie czło-wieka w środowisku oraz możliwości
roz-wiązywania istniejących problemów środowis-kowych.
2.
Źródła zanieczysz-czenia wód i powietrza.
3.
Organizmy wskaź-nikowe.
4.
Wielorakie znaczenie wody w przyrodzie.
5.
Uświadomienie ist-nienia kryzysu wodnego na
świecie oraz ko-nieczności podejmo-wania działań
mających na celu poprawę wód w skali globalnej.
6.
Problemy globalne stworzone przez za-nieczyszenia
powietrza. |
1.
Dokonania oceny jakości wody i po-wietrza
prostymi metodami.
2.
Wyjaśnienia zależ-ności między jakoś-cią wody a
występo-waniem w niej orga-nizmów wskaźni-kowych.
3.
Planowania działań mających na celu zapobieganie
degra-dacji środowiska.
4.
Interpretacji wyni-ków i planowania działań
zmierza-jących do ogranicze-nia zużycia wody we własnym
gospodar-stwie domowym.
5.
Rozwiązywania problemów w spo-sób twórczy.
6.
Tworzenia potrzeb-nych doświadczeń i nawyków. |
|
Kolekcje przyrodnicze |
Gromadzenie kolekcji okazów
przyrodniczych, np. muszli, piór, nasion, roślin, itp. |
1.
Rozpzonawanie i klasy-fikowanie okazów
przy-rodniczych.
2.
Opisywanie okazów.
3.
Rozbudzanie zaintere-sowania przyrodą.
4.
Rozwijanie pasji poszu-kiwawczych oraz
moty-wowanie do pogłębia-nia i porządkowania informacji.
5.
Rozwijanie zaintere-sowań i uzdolnień własnych
uczniów. |
1.
Planowania działań.
2.
Wykorzystania wiedzy w praktyce.
3.
Korzystania z róż-nych źródeł infor-macji.
4.
Rozwijania włas-nych pomysłów i idei. |
|
Gry dydaktyczne, konkursy
przyrodnicze |
1.
Organizowanie i udział w konkursach wiedzy
przyrodniczej, np. „Krajobrazy Ameryki – Przyrodniczy
milionerek”.
2.
Udział w ogólnopolskim konkursie wiedzy
ekologicznej Ekoludek.
3.
Gry dydaktyczne (krzyżówki, rebusy, układanki
wyrazowe, szyfrogramy i inne). |
1.
Metody aktywizujące jako droga do łatwiej-szego
przyswajania pojęć, utrwalania wia-domości i
kształtowania postaw.
2.
Rozbudzanie zaintere-sowania przyrodą.
3.
Przygotowanie uczniów do pełnienia różnych ról
społecznych.
4.
Łączenie elementów nauki, zabawy i
współ-zawodnictwa.
5.
Ćwiczenie pamięci, spostrzegawczości, orientacji,
szybkości reakcji, uwagi oraz rozwijania zaintere-sowań
uczniów.
6.
Rozwijanie pasji poszu-kiwawczych oraz
moty-wowanie do pogłębia-nia i porządkowania informacji.
7.
Przyswajanie metod i technik negocjacyjnego
rozwiązywania kon-fliktów i problemów społecznych. |
1.
Stosowania zdobytej wiedzy w praktyce.
2.
Samodzielnego my-ślenia, krytycznego
wnioskowania, lo-gicznego kojarzenia i wnioskowania.
3.
Efektywnego współ-działania w zespole i pracy w
grupie, budowania więzi międzyludzkich.
4.
Podejmowania indy-widualnych i grupo-wych
decyzji.
5.
Koleżeńskiego współzawodnictwa.
6.
Dyskutowania i prezentacji własnego punktu
widzenia. |
|
Literatura przyrodnicza
|
1.
Prowadzenie zeszytów lektur i filmów
przyrod-niczych.
2.
Prasówki przyrodnicze.
3.
Wykorzystywanie w czasie lekcji przyrody
informacji ze źródeł pozapodręcznikowych (film, książka,
multime-dia).
4.
Utworzenie bazy danych ciekawych adresów
internetowych z faktami przyrodniczymi.
5.
Tworzenie gazetek ściennych o tematyce
przyrodniczej.
6.
Opracowywanie monografii obiektów przyrodniczych
(np. parków, zbiorowisk itp.).
7.
Gromadzenie materia-łów w port-folio na
interesujący uczniów temat.
8.
Zbieranie i prezento-wanie informacji przez
uczniów. |
1.
Wydawnictwa przyro-dnicze (wydawnictwa
popularno-naukowe, literackie, czasopisma).
2.
Funkcje i charaktery-styka komunikatów
medialnych: drukowa-nych, obrazowych, dźwiękowych,
audio-wizualnych i multime-dialnych.
3.
Selektywność doboru informacji w środkach
masowego przekazu. Stronniczość przekazu.
4.
Zasady samodzielnego posługiwania się
narzę-dziami medialnymi.
5.
Fikcja a rzeczywistość w przekazach medial-nych.
|
1.
Umiejętność porozu-miewania się w róż-nych
sytuacjach.
2.
Prezentacji własnego punktu widzenia i
uwzględniania po-glądów innych.
3.
Przygotowania do publicznych wystą-pień.
4.
Poszukiwania, po-rządkowania i wyko-rzystywania
infor-macji z różnych źródeł oraz efektyw-nego
posługiwania się technologią infor-macyjną.
5.
Samodzielnego po-szukiwania potrzeb-nych
informacji i materiałów.
6.
Rozwijania własnych pomysłów i idei. |
|
|
|
|
|
Ocenianie:
Przed
realizacją każdego zadania nauczyciel przestawia kryteria oceny
jego wykonania. W czasie realizacji zadania uczeń może
konsultować się z nauczycielem odnośnie sposobu wykonania,
źródeł wiadomości, formy prezentacji wyników itp. Po zakończeniu
zadania następuje jego ocena, która może być przedstawiona w
postaci stopnia, słownego opisu, dyplomu, wyróżnienia. Ocena
powinna mieć charakter motywujący i dostarczać uczniowi
informacji o tym co umie, a co powinien doskonalić. Uczeń
powinien też dokonać samooceny i oceny pracy grupy.
Sprawdzanie i
ocena osiągnięć uczniów pozwala na określenie poziomu i skuteczności
pracy nauczyciela i ucznia, z uwzględnieniem
zróżnicowania intelektualnego, psychomotorycznego i
emocjonalnego
uczniów. Oceniany będzie nie tylko stan wiedzy ucznia w danym
momencie, ale jego praca, włożony wysiłek, umiejętności i
postępy. Oceny ucznia dokonywane będą na podstawie:
·
obserwacji pracy ucznia na zajęciach;
·
prowadzenia zeszytu pracy i doświadczeń;
·
rozmowy z uczniem;
·
analizy wytworów uczniów;
·
wyników konkursów, wystaw;
·
efektu końcowego realizacji poszczególnych zadań
(ze zwróceniem uwagi na pomysłowość, zaangażowanie w wykonanie,
sposób prezentacji);
·
karty samooceny i oceny pracy grupy;
·
obserwacji zachowania się i postaw uczniów w
środowisku naturalnym.
Literatura
1.
Brudnik E., Moszyńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń
pracujemy aktywnie, ZW SFS, Kielce 2000.
2.
Cichy D., Dydaktyka biologii w szkole podstawowej,
WSiP,Warszawa1991.
3.
Cichy D., Gry dydaktyczne w nauczaniu biologii w
szkole podstawowej,WSiP, Warszawa 1990.
4.
Domachowski R., Klimuszko B., Program nauczania
przyrody w szkole podstawowej. ŻAK, Warszawa 1999.
5.
Klimuszko B., Wilczyńska - Wołoszyn M., Przyroda -
podręcznik do klasy 6, ŻAK, Warszawa 2001.
6.
Kłyś M., Stawarz R., Ślósarczyk J., Biologia -
poradnik metodyczny, NOWA ERA, Warszawa 1996.
7.
Koźniewska B. (red.), Zieloną ścieżką...,
WSiP,Warszawa 1996.
8.
Müller J., Stawiński W., Palka S. Obserwacje i
doświadczenia w nauczaniu biologii, WSiP, Warszawa 1992.
9.
Pacholska M., Kozak A., Bloch M., Koralewska G.,
Ścieżki edukacyjne dla klas IV-VI, ARKA, Poznań 2001.
10.
Podgórska A. Prace hodowlane w szkole. WSiP,
Warszawa 1990,
11.
Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół
podstawowych i gimnazjów z dnia 15 lutego 1999r.
12.
Stawiński W. Jak samodzielnie poznawać przyrodę.
WSiP, Warszawa 1986,
13.
Stawiński W. Zarys dydaktyki biologii, PWN,
Warszawa 1985.