Jadwiga Zielińska

ORGANIZACJA POMOCY NA RZECZ OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest najważniejszą kartą praw i obowiązków każdego obywatela.

W artykule 32.1 czytamy „wszyscy są wobec prawa równi” Konstytucja nie dzieli więc społeczeństwa na pełno- i niepełnosprawnych. Traktuje wszystkich ludzi jednakowo. Zwraca uwagę, iż nikt nie może być dyskryminowany, ani w życiu politycznym, ani społecznym z jakiejkolwiek przyczyny”.

Konstytucja zapewnia również każdemu obywatelowi prawną ochronę życia(art.38), nietykalność i wolność osobistą (art.41), ochronę zdrowia(art.68).

Osobom niepełnosprawnym gwarantuje udzielenie pomocy przez władze publiczne w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy oraz komunikacji społecznej(art.69).

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka mówi, iż wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swojej godności i swoich praw(art.1). Mają oni prawo do pracy(art.23.2), do nauki(art.70.1) oraz do swobodnego uczestnictwa w życiu kulturalnym społeczeństwa, do korzystania ze sztuki, do uczestniczenia w postępie nauki i korzystania z jego dobrodziejstw (art..27.1)

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego w artykule 7 stanowi:

1. Dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i zakładach opieki zdrowotnej, a także w domu rodzinnym.

2. Dla osób, o których mowa w ust.1 organizuje się również rehabilitację leczniczą, zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne. Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wchodzi w zakres tych czynności.

3. Minister Edukacji Narodowej w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministrem Zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, zasady organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim.

4. Minister Zdrowia w porozumieniu z Ministrem Pracy określa w drodze rozporządzenia zasady organizowania i zakres rehabilitacji leczniczej w domach pomocy społecznej.

5. Naukę, zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze i rehabilitację mogą także organizować stowarzyszenia i inne organizacje społeczne, fundacje, samorządy, kościoły i inne związki wyznaniowe oraz grupy samopomocy pacjentów i ich rodzin, a także inne osoby fizyczne i prawne”.

W myśl założeń reformy kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi „edukacja specjalna jest realizowaniem systemu wychowania, kształcenia, wsparcia i wyposażenia, którego potrzebuje uczeń dla osiągnięcia jak najpełniejszego rozwoju i przygotowania do niezależnego, samodzielnego, aktywnego i twórczego życia”.

Schemat ścieżki edukacyjnej dla dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi: upośledzeniem umysłowym, autyzmem, i złożonymi niepełnosprawnościami przedstawia się następująco:

1. Wczesne wspomaganie rozwoju

2. Przedszkole i/lub przedszkole specjalne i/lub wspomaganie rozwoju

3. Przygotowanie do szkoły - klasa 0

4. Szkoła podstawowa

5. Gimnazjum

6. Szkoła zawodowa lub Szkoła przysposabiająca do zawodu

7. Kształcenie ustawiczne

Bardzo duże znaczenie przypisuje się pierwszemu etapowi. Rozpoczyna się on w momencie stwierdzenia ryzyka nieprawidłowego rozwoju. Po przeprowadzeniu pełnej diagnozy podejmuje się decyzję o najwłaściwszej formie kompleksowej i wielospecjalistycznej interwencji.

Po ukończeniu przedszkola i klasy zerowej uczniowie na poszczególnych etapach nauki, w zależności od swoich potrzeb realizują zadania dostosowane do możliwości psychofizycznych.

Ważną rolę przypisuje się kształceniu ustawicznemu, które ma za zadanie rozwój zainteresowań oraz podtrzymywanie umiejętności społecznych.

„Zadania na rzecz osób niepełnosprawnych na szczeblu centralnym realizują głównie resorty zdrowia, edukacji oraz pracy.(…). Rolę koordynatora we wszystkich przedsięwzięciach pełni Pełnomocnik do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Pracy i polityki Socjalnej. W zakresie finansowania potrzeb osób niepełnosprawnych znaczącą rolę odgrywa Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, który ma za zadanie głównie finansowanie rehabilitacji zawodowej” (Z. Utracka, 1997, s.23). Ze środków PERON finansowana jest m.in. działalność Warsztatów Terapii Zajęciowej.

Mimo wprowadzenia wielu ustawowych regulacji dotyczących osób niepełnosprawnych, jak i włączania się do pracy na rzecz tych osób wielu organów państwowych „państwowych praktyce istnieje jeszcze wiele utrudnień, które opóźniają, a czasem uniemożliwiają uzyskanie wsparcia dla tych osób i ich rodzin”(Z.Utracka, 1997, s.23).

Pomoc instytucjonalna jest często niewystarczająca, dlatego ważną rolę odgrywają również organizacje społeczne skupiające rodziców (i nie tylko) dzieci niepełnosprawnych.

W Polsce organizacją o największym dorobku i zasięgu działania jest

-powstały w 1963r. przy Zarządzie Głównym Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Komitet Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski (I. Obuchowska, 1995, s.563), od 1989r.: „Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym”. Do jego zasług można zaliczyć: stałe inspirowanie władz państwowych do zakładania kolejnych szkół życia oraz przedszkoli specjalnych, organizowanie zajęć szkoleniowych dla rodziców, specjalistycznych kolonii letnich i wczasów, wydawanie fachowego biuletynu (K.Kirejczyk, 1981).

Inne, bardziej znane organizacje to : - Polskie Stowarzyszenie Sportowe dla Osób Upośledzonych Umysłowo Olimpiady Specjalne – Polska, „Wiara i Światło” – ruch działający przy kościele katolickim.

Wszystkie te działania – instytucjonalne i pozainstytucjonalne – mają pomóc rodzicom dzieci i osób dorosłych z upośledzeniem umysłowym w zaspokajaniu podstawowych potrzeb wszystkich członków rodziny.

Bardzo często dziecko niepełnosprawne staje się przyczyną poważnego kryzysu rodziny. Zaburza on związki w obrębie rodziny, z jej środowiskiem społecznym oraz powiększa trudności materialne. Sytuacja finansowa staje się gorsza, gdyż jeden z jej członków przeważnie nie pracuje. Sytuację tę pogarszają jeszcze postawy społeczne, w których ludzie zdrowi w sposób często zamaskowany wyrażają swą dezaprobatę dla anormalności takiej rodziny(A. Hulek, 1984, s.11).

Należy dążyć do wspomagania rodziców dzieci niepełnosprawnych w realizacji funkcji opiekuńczej rodziny. Jednakże „opieka” to nie tylko dostarczanie niezbędnych środków do zaspokajania potrzeb materialnych dziecka, lecz również wzięcie odpowiedzialności za jego los, a więc za wspomaganie i pielęgnowanie rozwoju, zapobieganie degeneracji społecznej, za warunki rozwoju psychofizycznego i kształtowanie osobowości” (J. Wołczyk, 1973, s.106).

Najcenniejszym zjawiskiem w życiu człowieka jest miłość i przyjaźń, które dając wsparcie pomagają żyć wartościowo, godziwie i bezpiecznie. Grupą, która opiera się na ścisłych związkach biologicznych i emocjonalnych jest rodzina. Stanowi ona dla osób z głębszym upośledzeniem umysłowym grupę najwartościowszą (S.Kowalik, 1996, s.235).

LITERATURA:

1. Hulek A. : Rodzina istotnym ogniwem rewalidacji. Warszawa 1984.
2. Kirejczyk K. : Upośledzenie umysłowe – Pedagogika. Warszawa 1981.
3. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa 1997.
4. Obuchowska I. : Dziecko niepełnosprawne w rodzinie. Warszawa 1995.
5. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Warszawa 1989.
6. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19 sierpnia 1994 roku.
7. Utracka Z. : Organizacja pomocy na rzecz osób z upośledzeniem umysłowym (w:) Kierunki rehabilitacji w pracy z osobami z upośledzeniem umysłowym. Szczecin 1997.
8. Wołczyk J. :Edukacja dla rozwoju. Warszawa 1973.