W POSZUKIWANIU POMNIKÓW PRZYRODY
Opracowała mgr Maria Frąckowiak
nauczycielka przyrody i nauczania zintegrowanego
Podstawowe informacje o realizowanym programie w mojej szkole
Realizowany program w szkole, w której pracuję:
Program „Przyroda dla klas IV-VI”
zespołu autorskiego: mgr E. Dudek, mgr E. Szedzianis, mgr K. Tryl,
Wydawnictwo edukacyjne Wiking
Program zapewnia uczniom zdobycie elementarnych umiejętności i wiadomości o otaczającym świecie oraz ich praktyczne wykorzystanie w codziennych sytuacjach. Zachęca uczniów do współpracy (częste prace w grupach) ale i do samodzielności. Uczy racjonalnego korzystania z zasobów przyrody oraz stawia przed uczniem wymogi etycznego zachowania, pielęgnowania zdrowia, rozumienia środowiska, w którym żyją i którego są częścią. Program jest ponadprzedmiotowy, daje duże możliwości dziecku jak i nauczycielom. Jest czytelny, z dużą korelacją wiadomości w podręczniku i licznymi ćwiczeniami w zeszytach ćwiczeń. Duża ilość doświadczeń aktywizuje nauczyciela i uczniów i bardzo pogłębia poznane wiadomości. Cennym żrodłem praktycznych rozwiązań na lekcji są przewodniki metodyczne tych samych autorów.
Cele zapisane w podstawie programowej,
do których zmierza prezentowany sposób realizacji wybranych treści
- zainteresowanie światem, jego różnorodnością, bogactwem i pięknem
- zdobycie umiejętności obserwacji
- poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody
- umożliwienie prowadzenia obserwacji środowiska w najbliższej okolicy
Cele szczegółowe
Rozwijanie umiejętności:
- prowadzenia obserwacji
- posługiwania się planem miasta w celu odnalezienia właściwej ulicy z poszukiwanym pomnikiem
- dokumentowania obserwacji
- interpretowania zebranych spostrzeżeń
- współdziałania w grupie
- posługiwania się kluczem do oznaczania roślin
- poznawania ciekawych miejsc w miejscu zamieszkania
- orientacja w terenie
- umiejętne posługiwanie się mapą miasta
- dostrzeganie innych ciekawych miejsc i zdarzeń
- rola zmysłów w obserwacji
- poznawanie form ochrony przyrody w mieście
- prowadzenie prostych obserwacji
- rozpoznawanie drzew i krzewów po pokroju, liściach, korze swoim otoczeniu
- posługiwanie się tablicami morfologicznymi do opisywania niektórych cech budowy drzew
- praktyczne wykorzystywanie planów miast
- posługiwanie się planami miast
- posługiwanie się legendą mapy
Do zrealizowania wyżej wymienionych celów i treści posłużyłam się grą terenową i połączyłam rozpoznawanie drzew z formami ochrony przyrody w mieście, jakimi są pomniki przyrody, by pokazać uczniom niezwykle atrakcyjne miejsca w naszym mieście, historię naszego miasta. Do realizacji wyżej wymienionych zadań uczniowie zostaną podzieleni na pięć zespołów. Za realizację zadań odpowiadają wszyscy uczniowie.
Środki dydaktyczne: plany miasta Nowa Sól, uproszczone plany miasta do ćwiczeń wstępnych, klucze do oznaczania drzew, klucze do oznaczania ptaków, atlas owadów, białe arkusze papieru, kredki świecowe w różnych kolorach, ekierka równoramienna, taśma miernicza, klej, przybory do pisania, lornetka, lupa, aparat fotograficzny.
Osiągnięcia wymienione w podstawie programowej,
do których prowadzi opisywane zagadnienie
- dostrzeganie walorów przyrodniczych najbliższego regionu, znajomość prawnie chronionych obiektów
- rozpoznawanie z wykorzystywaniem atlasów i prostych kluczy pospolitych gatunków roślin i zwierząt
- czytanie i interpretowanie map
- dostrzeganie przyrodniczych i kulturowych walorów najbliższego regionu
Eko - gra terenowa po Nowej Soli
w poszukiwaniu pomników przyrody
w oparciu o plan miasta
- członkowie przyrodniczego koła zainteresowań
- Wychowawcy wraz z Rodzicami np. wspólne spędzenie czasu z okazji Dnia Dziecka
Czas realizacji: 4—5 godzin
Termin:
maj-czerwiec
wrzesieś-październik
Temat: Ćwiczenia związane z czytaniem planu miasta Nowa Sól według karty pracy nr 1.
1. Na zamieszczonym rysunku zamieszczono plan Nowej Soli. Na plan nałożono siatkę kwadratów oznaczonych literami i liczbami. Takie oznaczenie ułatwia posługiwanie się planem i pozwala na szybki odczytanie położenia szukanego obiektu.
Przyjrzyj się temu dokładnie. Następnie zapoznaj się z legendą umieszczoną na dole planu.
2. Odczytaj i podaj, w którym kwadracie leży nasza szkoła.
.......................................................................................................................................................
3. Na jakim osiedlu znajduje się twoja szkoła?
.......................................................................................................................................................
4. Jakie ulice sąsiadują z twoją szkołą?
.......................................................................................................................................................
5. Podaj nazwy ulic, którymi można przejść ze szkoły na dworzec kolejowy.
.......................................................................................................................................................
6. W jakim kwadracie znajduje się najwięcej pomników przyrody?
.......................................................................................................................................................
7. Jakimi ulicami dojść z naszej szkoły do P1, P2 , P3, P4, P5 ?
.......................................................................................................................................................
8. W jakim kierunku geograficznym biegną wylotowe ulice ?
.......................................................................................................................................................
9. Plan miasta zawiera krótki opis historii miasta.
Zapoznaj się z historią twojego miasta na odwrocie planu. Zwróć uwagę na wspomniane zabytki kulturowe miasta.
Temat: Zachowanie bezpieczeństwa podczas wycieczki i omówienie sposobu pracy.
1. Przypomnienie zasad bezpieczeństwa podczas wyjścia grupowego:
2. Punktualne spotkanie przed szkołą o wyznaczonej godzinie.
3. Lekki, sportowy ubiór z małym plecakiem, zapewniona odzież nieprzemakalna, mały posiłek + napój.
4. Niezbędne przybory szkolne; blok techniczny, białe kartki papieru, kredki świecowe, ołówek, gumka.
5. Właściwe posługiwanie się środkami dydaktycznymi (mapa, lornetka, aparat fotograficzny, kamera).
6. Zapoznanie się z kartami pracy i mapą z wyznaczoną trasą.
7. Wyjaśnienie sposobu pracy:
8. Spacer wyznaczoną trasą i wykonywanie zadań według instrukcji na kartach pracy.
9. Powrót do szkoły.
10. Podsumowanie zajęć terenowych i uzupełnienie kart
11. Prezentacja sprawozdań na gazetce ściennej.
Temat: Eko-gra terenowa po Nowej Soli w poszukiwaniu pomników przyrody, w oparciu o karty pracy nr 2, 3, 4, 5, 6.
Eko-gra rozpoczyna się przed budynkiem Szkoły Podstawowej nr 8 w Nowej Soli. Wychodzimy na ul. J. Matejki i kierujemy się na prawo. Dochodzimy do ul. 1 Maja i skręcamy w lewo. Przecinamy ul. T. Kościuszki i następnie pierwszą ul. w prawo skręcamy w ul. św. Barbary. Tam mijamy kościół św. Barbary. Przechodzimy parkiem za kościołem i przekraczamy ul. główną-Marszałka J. Piłsudskiego. Przed nami zabytkowy kościół p.w. Św. Antoniego i jesteśmy na skrzyżowaniu ul. Szkolnej i Parafialnej. Tu jest nasz pierwszy przystanek-dąb szypułkowy nr 208.Dąb od najdawniejszych czasów uważany jest za drzewo św. ze względu na imponujące rozmiary i moc przyciągania piorunów. Po poczynionych obserwacjach spoglądamy na Szkołę Podstawowa nr 1-najstarszą szkołę podstawową w mieście. Wychodząc z podwórka szkolnego skręcamy w prawo i idąc ul. Szkolną dochodzimy do wykonanej Promenady (łączy Urząd Miasta ze Starostwem Powiatowym). Idąc promenadą w kierunku Starostwa napotykamy miłorząb japoński
nr 269-nasz drugi przystanek. Mijamy Starostwo i dochodzimy do ul. Moniuszki, skręcamy w lewo i jesteśmy na Al. Wolności, którą dochodzimy do ul. Portowej ciągnącej się wzdłuż basenu portowego. Tu kolejny przystanek-topola nr 210, która na przekór przewidywaniom żyje już 150 lat choć o topoli mówi się, że „szybko rośnie, krótko żyje”. Dalej kierujemy się w stronę mostu zwodzonego, w kierunku byłego CPN-u i napotykamy jesion wyniosły nr 275 i nasz kolejny przystanek. Jesion-drzewo ukochane przez dzieci i młodzież, gdyż z jego drewna wyrabia się sanki i narty. Cofamy się z powrotem w ul. Portową, którą dochodzimy do ul. Wróblewskiego , a następnie do ul. Wrocławskej skręcając w lewo. Po lewej stronie znajduje się park Odry i ostatni pomnik, do którego chcemy dzisiaj dotrzeć-platan klonolistny nr 214, przystanek piąty. Po wykonaniu zadań odpoczywamy w parku, jemy śniadanie, robimy pamiątkowe zdjęcia i wracamy do szkoły drogą wybraną przez uczniów.
1. Znajdż pod drzewem liść i wykonaj obrys liścia.
2. Opisz budowę obrysowanego liścia
- kształt.......................................................................
- brzeg blaszki............................................................
- policz ile listków jest na jednym ogonku...............
3. Zbadaj liść dotykiem, węchem, poobserwuj przez lupę, zapisz swoje spostrzeżenia.
.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
4. Przyklej obserwowany liść i zaznacz blaszkę, ogonek, brzeg blaszki, szczyt i nasadę blaszki
5. Wykonaj schematyczny rysunek sylwetki drzewa (kształt korony, grubość pnia, rozgałęzienia).
6. Przeczytaj ciekawostki o tym drzewie i pod sylwetką drzewa narysuj do czego używano lub używa się drewna dębu.
CIEKAWOSTKI O TYM DRZEWIE
Od najdawniejszych czasów drzewo to uważane było za święte, ze względu na imponujące wymiary, moc przyciągania piorunów. Według wierzeń Słowian drzewo to uosabiało boga błyskawic, ognia i nieba. Z niego wykonywali posągi Światowida. Liście i owoce tego drzewa używano do leczenia wrzodów, kurzej ślepoty i nerwowych tików. Kory tego drzewa używano do zmiękczania skór. Drewno z tego drzewa służy do wyrobu mebli, podłóg, beczek do wina i kapusty.
Przystanek nr 2 miłorząb japoński nr 269
(drzewo pomnikowe)
KARTA PRACY NR 3
1. Odszukaj pod drzewem liść miłorzębu i wykonaj obrys.
2. Dokonaj kalki liścia i na podstawie pomocniczego rysunku określ rodzaj użyłkowania liścia.
3. Przyklej liść i określ kształt blaszki.
4. Dokonaj kalki kory innego miłorzębu rosnącego w pobliżu.
5. Narysuj sylwetkę drzewa i po przeczytaniu ciekawostek o tym drzewie narysuj z czym będzie ci się kojarzyło to drzewo.
CIEKAWOSTKI O MIŁORZĘBIE
Jest to gatunek reliktowy, obecnie rzadko spotykany choć w erze dinozaurów (mezozoicznej) występował bardzo licznie. Posiada właściwości lecznicze i kosmetyczne. Nasiona miłorzębu są spożywane przez ludność chińską i japońską.
Przystanek nr 3 topola nr 210
(drzewo pomnikowe)
KARTA PRACY NR 4
1. Przeczytaj informacje o topolach, ułatwi ci to wykonanie kolejnych zadań.
INFORMACJA O TOPOLACH
Topola-szybko rośnie lecz żyje krótko. Występuje około 35 gatunków tych drzew.
Owoc-torebka o nasionach z puchem. Liście pojedyncze, trójkątne, jajowate, czasem klapowane. W Polsce najczęściej występują 3 gatunki: topola biała, czarna i osika (ta ostatnia drży na wietrze).
2. Określ gatunek drzewa za pomocą klucza i własnych obserwacji.
......................................................................................................................................................
3. Przekalkuj liść topoli i przedstaw jego budowę zwracając uwagę na:
- kształt blaszki......................................................................................
- brzeg blaszki.......................................................................................
- szczyt liścia.........................................................................................
- nasada liścia........................................................................................
4. Przyklej opisywany liść
5. Określ wysokość drzewa według instrukcji:
- stań w pewnej odległości od drzewa, tak abyś widział jednocześnie czubek równoramiennej ekierki i wierzchołek drzewa
- zmierz na ziemi odległość od miejsca , w którym stałeś, do drzewa
odległość ta wynosi................m
- do tej liczby dodaj swój wzrost wyrażony w metrach...........................
(w ten sposób otrzymasz wysokość drzewa)
Przystanek nr 4 jesion wyniosły nr 275
(drzewo pomnikowe)
KARTA PRACY NR 5
1. Przyjrzyj się dokładnie liściowi jesionu i spróbuj opisać jego budowę skreślając błędne informacje w poniższych zdaniach (skorzystaj z tablicy morfologicznej). Policz ile listków jest na jednym ogonku..............................................
Liście jesionu wyniosłego są pojedyncze/złożone
Blaszka liściowa nieparzysto-pierzasta/parzysto-pierzasta
Szczyt liścia jest tępy/ostry/ucięty
2. Przyklej opisywany liść.
3. Określ wiek drzewa:
- zmierz miarą krawiecka obwód pnia na wysokości 130cm nad ziemią
- zanotuj wynik pomiaru...........................
Drzewo wolnostojące zwiększa swój obwód o 2,5cm w ciągu roku, czyli
wiek drzewa wolno stojącego = ...........cm obwodu drzewa/2,5cm = ............lat
Zapamiętaj! Jeżeli drzewo rosnące w gęstym lesie lub parku i drzewo wolno stojące mają taki sam obwód pnia, znaczy to, że drzewo z gęstego lasu jest 2x starsze.
4. Za pomocą lornetki zaobserwuj i napisz jakie zwierzęta żyją w koronie drzewa
.......................................................................................................................................................
5. Przeczytaj informacje o jesionie i narysuj do czego wykorzystuje się drewno tego drzewa.
INFORMACJA O JESIONIE
W Polsce sadzony w parkach, przy drogach, dla ozdoby. Drewno cenne, twarde, elastyczne, używane w przemyśle meblarskim i na sprzęt sportowy (sanki, narty). W cieplejszych regionach południowej i środkowej Europy występuje jesion mannowy. Z uszkodzonych pędów tego jesionu wydziela się sok krzepnący w mannę o właściwościach przeczyszczających.
Przystanek nr 5 platan klonolistny nr 214
(drzewo pomnikowe)
KARTA PRACY NR 6
1. Odszukaj pod drzewem liść, wykonaj kalkę i określ rodzaj nerwacji liścia.
.....................................................................................................................................................
2. Przyklej obserwowany liść, kwiat bądź owoc.
3. Przy pomocy lornetki, przyjrzyj się ciekawym kwiatom bądź owocom tego drzewa, zrób rysunek obserwowanych kwiatów lub owoców.
4. Obserwuj przez chwilę pień drzewa ze wszystkich stron, po czym odpowiedz na pytania:
- czy na korze są jakieś rany lub uszkodzenia?
.......................................................................................................................................................
- czy porastają korę jakieś rośliny?
.......................................................................................................................................................
- czym charakteryzuje się kora platanu?
.......................................................................................................................................................
5. Przyłóż do pnia czystą kartkę papieru i kredkę świecową pocieraj papier aż ukaże się odbitka kory.
Zadania sprawdzające
nabycie planowanych umiejętności i wiedzy
1. Na załączonym rysunku przedstawiono plan Starego Miasta w Krakowie.
a) Odczytaj i podaj, w którym kwadracie leży Barbakan?.............................
b) Podaj nazwy ulic, którymi można przejść od Barbakanu na Wawel
.......................................................................................................................................................
2. Klasa IV poszła na wycieczkę śladami pomników przyrody, Uczniowie chcieli się dowiedzieć ile pomników przyrody zobaczą w czasie wycieczki. Zebrali liście ze wszystkich drzew pomnikowych. Były to liście topoli, dębu, miłorzębu, platanu i jesionu. Uczniowie narysowali i podpisali liście.
Zabrakło im czasu na notatkę.
Podczas wycieczki zobaczyliśmy...........................................................................................
a) Podkreśl w tekście cel obserwacji
b) Uzupełnij notatkę (zapis spostrzeżeń).
3. Wykorzystując klucz do oznaczania drzew, opisz liść dębu:
- kształt.............................................................................................
- brzeg blaszki..................................................................................
- szczyt liścia....................................................................................
4. Wymień podobieństwa i różnice w budowie liścia dębu i miłorzębu.
- podobieństwa.........................................................................................................................
- różnice....................................................................................................................................
Kartoteka zadań, klucz odpowiedzi i punktacji
|
nr zad. |
sprawdzana umiejętność |
nr standardu |
poziom wymagań |
poprawna odpowiedź |
propozycja oceny w pkt. |
|
1 a)
1 b)
2 a)
2 b)
3
4.
|
odczytywanie inf. z mapy
odczytywanie inf. z mapy
wskazywanie celu obserwacji
formułowanie spostrzeżeń
posługiwanie się schematycznym rysunkiem do opisu cech liścia
porównywanie budowy liści na podstawie obserwacji |
1,4
1,4
5,2
5,2
4,1
3,6 |
P
P
P
P
PP
PP |
C1
Ul. Floriańska, Rynek Główny, ul. Grodzka, Plac Bernardyński, ul. Zamkowa
...ile różnych drzew pomnikowych zobaczą w czasie wycieczki
Podczas wycieczki zobaczyliśmy 6 gatunków drzew pomnikowych.
kształt jajowaty, brzeg blaszki karbowany szczyt liścia okrągły
podobieństwa: liście pojedyncze, różnice: kształt blaszki, brzeg blaszki, użyłkowanie
|
1 pkt
3 pkt.
1 pkt.
1 pkt.
3 pkt.
3 pkt. |
Bibliografia
Plan miasta Nowa Sól, 1:15000, Zielona Góra, 1993
Stanisław Makara, „Proste klucze do oznaczania drzew i krzewów liściastych”,
Serwis szkolny
„Encyklopedia szkolna-biologia”, PWN, 2002
„Zeszyt przedmiotowo metodyczny-przyroda”, ODN, 2002
M. Balińska R. Janicka-Szczech M. Kowalewska, „Sprawdziany dla uczniów kończących szkołę podstawową”, Tutor, 2001